Ammianus Marcellinus

Ammianus Marcellinus، مێژوونووسێکە کە لە سەدەی چوارەمی زایینیدا ژیاوە و خۆی شایەتی هەڵمەتەکانی ڕۆما بووە دژی ئیمپراتۆریەتی ساسانی. بەرهەمەکەی، لەبەر ئەوەی ململانێی ساسانی-ڕۆمانی سەردەمی خۆی و حەوزی دیجلەی سەرەوە کە گۆڕەپانی ئەم ململانێیە بووە، لە سەرچاوەی یەکەمەوە دەیگوازێتەوە، سەرچاوەیەکی سەرەکی گرنگە سەبارەت بە مێژووی سەردەمی کۆنی ناوچەکە.

ناوچەکە و گەلە خۆجێییەکان

Ammianus Marcellinus، لەبەر ئەوەی خۆی بەشداری هەڵمەتەکانی ڕۆمای کردووە دژی فارسەکان، زانیاری گرنگی سەبارەت بە ناوچە جوگرافییەکان و دانیشتووانی ئەم ناوچانە داوە (بەرگی 1، ل. 49). کاتێک ئاماژە بە ململانێی ساسانی-ڕۆمانی سەدەی چوارەم دەکات، باس لە کۆمەڵگە خۆجێییەکان دەکات وەک گەلی Zap کە لە ناوچەکەدا دەژیان؛ ئەم جۆرە سەرچاوانە، لەبەر ئەوەی زانیاری لەسەر هۆزەکانی نیشتەجێی هەمان جوگرافیا لە سەردەمی کۆندا، هەندێک جار بەبێ ناوهێنانی ناوی هۆزەکە، لە باوەڕە ئایینییەکانیانەوە تا پراکتیکە ڕۆژانەییەکانیان پێشکەش دەکەن، بە وریاییەوە لە گفتوگۆکاندا سەبارەت بە گەلە خۆجێییەکانی ناوچەکە هەڵدەسەنگێنرێن (بەرگی 1، ل. 19).

ناوچەی Corduene

یەکێک لە ناوچە سەرەکییەکانی گێڕانەوەی مێژوونووسەکە Corduene/Corduenaeـە. Ammianus، کە بە وردی باس لە شەڕی نێوان شای ساسانی II. Şapur و سوپای ڕۆما دەکات و خۆی سەردانی ناوچەی Cordueneـی کردووە، ئاماژە بەوە دەکات کە خەڵکی ناوچەکە لە ژێر دەسەڵاتی فارسەکاندا بوون و لەلایەن ساتراپێکەوە بە ناوی Iovinianus کە سۆزی بۆ ڕۆما هەبووە، بەڕێوەبراون؛ هەروەها دەگێڕێتەوە کە بۆ بینینی ساتراپی Corduene، گەشتی بەناو چیا سەختەکاندا کردووە (18.6.20) (بەرگی 1، ل. 49). جگە لەوەش، لەسەر ڕێڕەوی ڕووباری دیجلە، لە ناوچەیەکدا کە پێدەچێت لە Cordueneـەوە بەرەو باشوور، واتە بەرەو میزۆپۆتامیا درێژ بێتەوە، باس لە جۆرەها ئاژەڵ دەکات (24.8.4-5) (بەرگی 1، ل. 49).

کاریگەری لەسەر سەرچاوەکانی دواتر

ناوی شوێنەکان و قەڵاکان کە Ammianus باسی کردوون، لە سەرچاوەکانی دواتریشدا دووبارە کراونەتەوە. بەم شێوەیە Zosimus، کە باس لە پەیماننامەی ئاشتی نێوان ئیمپراتۆری ڕۆما Jovian کە دوای مردنی ئیمپراتۆر Julian هاتە سەر تەخت، و II. Şapur دەکات، لە بەرهەمەکەی خۆیدا باس لەو قەڵایانە دەکات کە پێشتر Ammianus Marcellinus ئاماژەی پێکردبوون؛ بەپێی ئەم ڕێککەوتنە، ڕۆما ناچار بوو ناوچەکانی Zabdicena، Carduena، Rhemena و Zelena و 15 قەڵا لەم ناوچانەدا بۆ فارسەکان بەجێبهێڵێت (بەرگی 1، ل. 37).

هەڵمەتەکان و ژیانی

ڕۆماییەکان کە بە شێوازی جۆراوجۆر پەیوەندییان لەگەڵ Corduene هەبوو، لە کۆتاییدا لە ساڵی 363ی زایینیدا بە فارسەکان دۆڕان و دەسەڵاتی خۆیان لەم ناوچەیەدا لەدەست دا (بەرگی 1، ل. 49). لە چوارچێوەی هەڵمەتەکانی ڕۆژهەڵاتدا کە Ammianus Marcellinus تێیدا بەشدار بووە، دەگێڕدرێتەوە کە مێژوونووسەکە تا ساڵی 357 لە Galya بووە، پاشان بەهۆی شەڕەکانی ساسانی-ڕۆماوە ڕەوانەی ڕۆژهەڵات کراوە (بەرگی 1، ل. 48).