Ammianus Marcellinus

Ammianus Marcellinus, dîroknasek e ku di sedsala çaremîn a PZ de jiyaye û bi xwe şahidî li seferên Romayê yên li dijî Împaratoriya Sasaniyan kiriye. Berhema wî, ji ber ku têkoşîna Sasani-Roma ya serdema xwe û deşta Dîcleyê ya Jorîn, ku ev têkoşîn lê qewimiye, ji destê yekem vedibêje, çavkaniyeke bingehîn a girîng e ji bo dîroka kevnar a herêmê.

Herêm û Gelên Herêmî

Ammianus Marcellinus, ji ber ku bi xwe beşdarî seferên Romayê yên li dijî Persan bûye, agahiyên girîng li ser herêmên cografî yên ku behs kiriye û niştecihên van herêman daye (Cild 1, r. 49). Dema ku behsa têkoşîna Sasani-Roma ya di sedsala çaremîn de dike, behsa civakên herêmî yên wekî gelê Zap dike ku li herêmê dijîn; çavkaniyên bi vî rengî, ji ber ku di serdema kevnar de li heman cografyayê dijîn, carinan bêyî ku navê eşîrê bê dayîn, ji baweriyên olî heta pratîkên rojane agahiyan didin, di nîqaşên li ser gelên herêmî yên herêmê de bi baldarî têne nirxandin (Cild 1, r. 19).

Herêma Corduene

Yek ji herêmên di navenda vegotina dîroknas de Corduene/Corduenae ye. Ammianus, ku bi berfirehî behsa şerê di navbera şahanşahê Sasaniyan II. Şapur û artêşa Romayê de derbas bûye dike û bi xwe serdana herêma Corduene kiriye, diyar dike ku gelê herêmê di bin desthilatdariya Persan de ye û ji aliyê satrapekî bi navê Iovinianus ve tê birêvebirin ku sempatiya wî ji Romayê re heye; herwiha dibêje ku ji bo hevdîtina bi satrapê Corduene re di nav çiyayên asê de rêwîtî kiriye (18.6.20) (Cild 1, r. 49). Herwiha, li ser rêya çemê Dîcleyê, dibe ku ji Corduene ber bi başûr ve, ango li herêma ku ber bi Mezopotamyayê ve dirêj dibe, behsa cûrbecûr nifûsên ajalan dike (24.8.4-5) (Cild 1, r. 49).

Bandora Wî li ser Çavkaniyên Paşê

Navên cihan û kelehên ku Ammianus behs kiriye, di çavkaniyên paşê de jî hatine dubarekirin. Zosimus, ku behsa peymana aştiyê ya di navbera împaratorê Romayê Jovian, ku piştî mirina Împarator Julian derket ser text, û II. Şapur de dike, kelehên ku berê Ammianus Marcellinus behs kiribû, di berhema xwe de jî tîne ziman; li gorî vê peymanê, Roma neçar ma ku herêmên Zabdicena, Carduena, Rhemena û Zelena û 15 kelehên di van herêman de ji Persan re bihêle (Cild 1, r. 37).

Sefer û Jiyana Wî

Romayîyên ku bi awayên cûda bi Corduene re têkilî danîbûn, di dawiyê de di sala 363 PZ de ji Persan re têk çûn û serweriya xwe ya li vê herêmê winda kirin (Cild 1, r. 49). Di çarçoveya seferên rojhilatê de ku Ammianus Marcellinus jî tê de bû, tê gotin ku dîroknas heta sala 357 li Galya bûye, paşê ji ber şerên Sasani-Roma şandiye rojhilat (Cild 1, r. 48).