Horasan

Horasan، یەکێکە لە ناوچە مێژووییەکان کە دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی ئێران و نیوەی ڕۆژهەڵاتی جیهانی ئیسلامی پێکدەهێنێت. لە سەرچاوەکانی مێژووی کورددا، وەک گۆڕەپانێک بۆ ڕووداوە سیاسییە گرنگەکان و وەک جوگرافیایەک کە بوونی دانیشتوانی کورد تێیدا تۆمارکراوە، جێگەی گرتووە.

شوێنی لە جیهانی ئیسلامیدا

خوراسان بە یەکێک لە ناوچە گرنگەکانی جیهانی ئیسلامی دادەنرێت و پێش هاتنی ئیسلامیش خاوەنی پێگەیەکی ستراتیژی بووە. لە کتێبەکانی میراتی کولتووری ئیسلامیدا زانیاری زۆر دەربارەی ناوچەکە هەیە؛ ڕۆڵێکی سەرەکی لە پرۆسەی بەدەستهێنانی خەلافەت لەلایەن عەباسییەکانەوە بینیوە و کەسایەتی گرنگ لێرەوە دەرکەوتوون (بەرگی 2، ل. 68). نیشاندانی خاکەکانی کورد ("ئەردولئەکراد") کە لە ئەدەبیاتی جوگرافیای عەرەبیدا کێشراون، وەک هاوسنوور لەگەڵ خوراسان، دراوسێیەتی ناوچەکە لەگەڵ جوگرافیای کوردیدا دەردەخات (بەرگی 2، ل. 55). کاتێک نیوەی ڕۆژهەڵاتی جیهانی ئیسلامی پۆلێن دەکرێت، خوراسان لەگەڵ ئێران، ئازەربایجان، سیند، سیجستان، بە یەکێک لە ناوچە سەرەکییەکانی ئەم نیوە ڕۆژهەڵاتە هەژمار کراوە (بەرگی 2، ل. 18).

ئەبو موسلیم خوراسانی

پەیوەندییە هەرە مشتومڕلەسەرەکەی ناوچەکە لە مێژووی کورددا، ئەبو موسلیم خوراسانی، فەرماندەی ئەفسانەیی شۆڕشی عەباسییە. کاتێک دوو سەدەی یەکەمی سەردەمی عەباسییەکان لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت، دەردەکەوێت کە کوردەکان پشتیوانییەکی زۆریان لە شۆڕشی عەباسییەکان کردووە، تەنانەت باس لە کوردبوونی ئەبو موسلیم خوراسانی کراوە (بەرگی 1، ل. 98). سەرچاوەکان زانیاری جیاواز دەربارەی شوێنی لەدایکبوونی ئەبو موسلیم دەدەن؛ هەندێک لە مێژوونووسان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەمە گوندی ئەبو موسلیمی خوراسانی بووە و ئەگەر قبوڵ بکرێت کە لە ماهان لەدایکبووە، ئەوا پێویستە ماهان وەک گوندێکی کوردی یان گوندێک کە کوردیش تێیدا ژیاوە، قبوڵ بکرێت (بەرگی 2، ل. 68).

نیشتەجێبوونەکانی کورد لە ناوچەکەدا

سەرچاوە جوگرافییەکان نیشتەجێبوونەکانی ڕاستەقینەی کوردیان لەناو خوراساندا تۆمار کردووە. ئیستەخری، کاتێک باسی خوراسان دەکات، باس لە شارۆچکەیەکی بچووک دەکات لە بیاباندا بە ناوی ئوشتورج؛ لەم شارۆچکەیەدا حەوت گوند و ماڵی کوردان هەن. ئیستەخری هەروەها دەڵێت کە لە گوندنشینەکانی شارەکانی کوهستان بیابان هەن، و کوردەکان و خاوەن مێگەلەکانی وشتر و مەڕ لەوێ دەژین و کاتێک باس لە دوورییەکان لە خوراسان دەکات، ئاماژە بە قەریەتولئەکراد (گوندی کوردان) دەکات کە لە نزیک ئەسەدابادە (بەرگی 2، ل. 17). ئیبن حەوقەل کاتێک زانیاری دەربارەی کوهستان دەدات، ئاماژە بەوە دەکات کە وەک ناوچەکانی تری خوراسان، لێرەش نیشتەجێبوونی چڕ نییە، و لە بیابانەکانی نێوان شار و گوندەکاندا کوردەکان و شوانەکانی وشتر و مەڕ نیشتەجێن (بەرگی 2، ل. 20). ئیبن سەعید مەغریبییش باس لە چیای کوهستان دەکات کە شوێنەکەی لە نێوان خوراسان، فارس و کرماندا دیاری کردووە (بەرگی 2، ل. 82).

بنەماڵە و کەسایەتییە کوردییەکان

خوراسان بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ لە مێژووی بنەماڵە و کەسایەتییە کوردییەکانیشدا ڕەنگ دەداتەوە. حەسەنوەیه، دامەزرێنەری میرنشینی کوردیی حەسەنوەیهی، لە جەنگەکەیدا لەگەڵ سامانییەکان لە خوراسان، یارمەتی سەربازی بە ڕوکنوددەولە، فەرمانڕەوای بوەیهی، داوە و متمانەی بەدەست هێناوە (بەرگی 1، ل. 119). ناوچەکە لە بوونی سەربازی کوردیشدا لە وڵاتە دوورەکاندا دەردەکەوێت؛ عەلوش ئەلکوردی، کە وەک والی ئەنتاکیا دەستنیشان کرا، لە سەردەمی سەیفوددەولە حەمدانیدا، توانی متمانەی خوراسانییەکان بەدەست بهێنێت کە وەک سەرباز لە خوراسانەوە هێنرابوون و ژمارەیان دەگەیشتە 5000 کەس (بەرگی 2، ل. 72).