Urmiye

ئورمیە شارێکی مێژوویییە لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران، لە ڕۆژئاوایی دەریاچەی هەمان ناوەوە، کە لە سەرچاوەکاندا بە دانیشتوانی کورد یاد دەکرێت. لە ئەدەبیاتی جوگرافیای سەردەمی ئیسلامیدا شارەکە بە ناوی ئورمی ناسراوە، کە زۆرتر لەلایەن دانیشتووانی شارەوە بەکارھێنراوە (کلتی ٢، پەڕە ٩٥). سەرچاوە عوسمانییەکانی سەردەمی دوایی ئورمێیان لە ناوەندی سەرەکیی کوردستانی کوردستان و ناوەندەکانی نیشتەجێبوونی کوردەکان دادەنێن لەگەڵ سلێمانی، کەرکوک، رەواندوز، ئێربیل، سیارت، بیتلیس، وان و کرمانشاه (کلتی ٤، ١١٢). جوگرافیان باس لەوە دەکەن کە ئشتنی نزیک لە ئورومیە لەژێر دەسەڵاتی کوردەکانە کە دانیشتوانی زۆری ناوچەکە وەکوو ئورومیا بوون و کوردەکان بە شێوەی جیاواز کاریگەرییان لەسەر ژیانی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتی شارەکە هەبووە (توێ 2، لا 95). عومەری باس لەوە دەکات کە خەڵکی کورد لە مەرکەڤان (مەرکەڤانی) دانیشتووی شارۆچکەی ئورومیە سەربە ئازەربایجان، کوردەکان لە ناوچەیەکی پڕ لە خۆراکی و باران دەژین و دوو سەرکردەی برایان بە ناوی بەدروددین و حەسەن کە دڵسۆزن بۆ خەڵک (جلد ٢،سەدەی ٤١). لە سەرچاوە جوگرافیاییەکانی سەردەمی دوایندا پارێزگای ڕۆمیە لە نێوان تورکیاو دەریای ڕۆمیەدا دەرکراوە؛ تۆمارکراوە کە لە ناو پارێزگاکە 300 گوند هەیە کە 90 هەزار کەس دانیشتووی تێدایە، دانیشتوانی شاری ڕۆمییە کە ناوەندی پارێزگاکەشە 30 هەزار کەس و زۆربەی دانیشتوانی کوردن (جملە 4، سەرچەکی 182). بەپێی هەمان تۆمار، دانیشتوانی شارەکە لە کشتوکاڵ و بە شێوەیەکی بەربڵاو لە باخکارییەوە سەرقاڵن، هەروەها بەرگ و پڵاوی زۆر پەسەندکراو دروست دەکرێت و کۆمەڵی میسیۆنی ئەمریکی لە شارەکەدا هەیە (جلد ٤، لاپەڕە ١٨٢). لە ماددەی ئێرانیدا لە (قاموسع العلام) دا ئاماژە بەوە کراوە کە ئورمیە یەکێک لە گەورەترین دەریاچەکانی نێوان ئازەربایجان و کوردستانە و کوردانی ئێران لە باشوری ئازەربەژانیان، لە دەوروبەری دەریاچەی ئورمیا و لە ئاردێلان نیشتەجێ بوون (جلدی ٤،لاپەڕە ١٠٥). لە سەرچاوەکانی جوگرافیای سەربازیشدا نووسراوە کە خێڵەکانی تورک و کورد لە دۆڵەکانی دەوروبەری دەریای ئورمیە نیشتەجێ بوون (جلد ٤، ١٥٢). ## لە کاتالۆگەکانی ئەرشیفی عوسمانی لە جەنگی جیھانی یەکەم و دواییدا، تێلیگرامێکی شفرێندراو لە ساڵی ١٩١٥ دا کە باس لە ئاوارەبوونەوەی ئورمیە لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەم و پێکدادانی نێوان کورد و ئەرمەن لە ئورمیا دەکات (جولەی ٣، لاپەڕە ١٢٩). لە ڕاپۆرتێکی ساڵی 1918 دا، لە گوندەکانی ڕۆمیە و سالماس و هۆی ڕۆژئاوایی ڕاگەیەندراوە کە دانیشتوانی تاڵان و کوشتن کراون و بەشێک لە ڕزگاربووان بە ڤان ڤیلیەت و بەشێکی دیکەش بە شاخەکانەوە گەڕاونەتەوە (جلد 3، پەڕە 131).