Urmiye

Urmiye (Urumiye) bajareke dîrokî ya li bakurê rojavayê Îranê, li rojavaya gûha bi heman navê ye û di çavkaniyan de bi nifûsa kurd tê binavkirin. Çavkaniyên Osmanî yên dawîn jî Urmiyeyê di nav nav navendên sereke yên Kurdistanî yên ku bi Kurdan re rûniştine de, bi Silêmanî, Kerkûk, Revanduz, Erbil, Siirt, Bitlîs, Van û Kirmanşah re bi nav dikin (Cilt 4, p. 112). Geograf dibêjin, Eşne ya nêzîkî Urumyeyê jî di bin desthilatdariya Kurdan de ye, ku li wê derê jî nifûsa wê zêde ye û bi rengên cuda bandorê li ser jiyana siyasî, aborî û civakî ya bajêr kiriye (Tirên 2, rûpel 95). El-Umerî, li Merkevanê (Merkuvan) ku cîranê Urumyeya girêdayî Azerbaycanê ye, nîşan dide ku kurdên li wê derê dijîn û li wê deverê ku zeytî û baran zêde ye, du rêberên birayên bi navê Bedruddin û Hasan ên bi şîfa ji gel re dijîn (Cilt 2, s. 41). ## Di Çavkaniyên Osmanî de di çavkaniyên geografî yên demên dawîn de Welatê Rumiye, di navbera Tirkiyeyê û Gola Rumiyeyê de tê nîşandan; tê diyarkirin ku di nav welatiyê de 300 gundên 90 hezar kesî hene, li bajarê Rumiyê ku navenda welatiye ye, 30 hezar kesan hene û piraniya eşîrên wê ji Kurdan pêk tên (Tilmê 4, p. 182). Li gor heman qeydê, gund bi çandiniyê û bi giranî baxçeyê dixebite; her wiha karpet û şûşeyên hişkên pir qebûlkirî tên çêkirin û li bajêr komîteyên mîsyonerên Amerîkî hene (Tilp 4, p. 182). Di çavkaniyên cografî yên leşkerî de jî tê nivîsîn ku eşîrên tirk û kurdan li dor Gola Urmiyê dijîn (Bild 4, p. 152) Her wiha di nav nexşeyên arşîva Osmanî de nexşên ku xeta Urmiye-Çölemerikê dihewîne û herêmên eşîrî yên li vir nîşan didin (Bildi 3, p. 92). ## Di katalogên arşîvên Osmanî yên Şerê Cîhanî yê Yekemîn û piştî wê de, telegrafên şîfreyê yên sala 1915'î yên derbarê derxistina Urmiyeyê û pevçûnên di navbera Kurdan û Ermenên li Urmiyê de hene (Bild 3, rûp. 129). Di rapora sala 1918an de, ji aliyê Van Valisi Haydar Bey ve tê ragihandin ku gundên li rojavayê Rumiye, Salmas û Hoyê hatin talankirin û şêniyên wan hatin qetilkirin û beşek ji kesên rizgar bûn ji Wan Vilayetê, beşek jî ji wan çiyayên xwe berdan (Tilpa 3, p. 131).