Kudüs

Kudüs (Beytülmakdis), Bilâd-ı Şâm'da yer alan ve İslâmî dönem kaynaklarında sıkça anılan bir şehirdir. Korpusta Kudüs, hem Eyyûbî-Haçlı mücadelesinin merkezi hem de âlim ve seyyahların uğrak noktası olarak öne çıkar.

Şehir, coğrafya literatüründe Şâm bölgesinin önemli merkezleri arasında sayılır; Ebü'l-Fidâ, Şâm'ın sınırlarını ve önemli şehirlerini sayarken Kudüs'ü de Yafa, Akkâ, Nablus, Gazze ve Askalan gibi merkezlerle birlikte zikreder (Cilt 2, s. 71). Klasik coğrafya literatürünün en büyük temsilcilerinden Makdisî, h. 335/m. 946-47 yılı civarında Kudüs'te (Beytülmakdis) doğmuştur (Cilt 2, s. 22).

Kudüs'ün korpustaki en belirgin tarihsel bağlamı, Selâhaddîn-i Eyyûbî tarafından alınması ve bu olayın dönem müellifleri üzerindeki yankısıdır. Haçlılarla ilgili tecrübelerinden ötürü Selâhaddîn'in askerî ve siyasî meselelerde kendisine danıştığı Üsâme b. Münkız, Kudüs'ün Selâhaddîn tarafından alındığını görme mutluluğuna eriştikten sonra 584/1188'de Dımaşk'ta vefat etmiştir (Cilt 1, s. 153). Selâhaddîn'le çağdaş olan İbnü'l-Esîr, Bahâeddîn b. Şeddâd, İmâdüddîn el-İsfahânî ve Kâdî el-Fâzıl gibi müelliflerin eserleri, Eyyûbî tarihinin siyasî ve sosyal dinamiklerini tespit etmek için başvurulan başlıca kaynaklardır (Cilt 1, s. 202).

Kudüs aynı zamanda devrin âlim ve seyyahlarının ilmî güzergâhında önemli bir durak olmuştur. Bağdat'taki tahsilini tamamlayan Bağdâdî, 1192 tarihinde Selâhaddîn-i Eyyûbî ile görüşmek ve tanışmak üzere Kudüs'e gitmiş; ilmî birikimini takdir eden Selâhaddîn onu 100 dinar aylıkla Dımaşk Camii'ne müderris olarak atamıştır (Cilt 1, s. 164). Haleb tarihçisi İbnü'l-Adîm de ilmî faaliyetlerini sürdürdüğü şehirler arasında Kudüs'e gitmiştir (Cilt 1, s. 135).

Şehir, hadis tahsili için yapılan ilmî seyahatlerin de hedeflerinden biriydi. Münzirî, İskenderiye, Dımaşk, Kudüs, Halep, Harran, Gazze ve Ruha'ya ilmî seyahatler düzenleyerek buralardaki âlimlerden hadis dinlemiştir (Cilt 1, s. 174). Ebû Şâme 624/1226 yılında Kudüs'e gitmiş, burada kısa bir süre kaldıktan sonra Dımaşk'a dönerek İzzeddîn b. Abdüsselâm'ın ders halkasına katılmıştır (Cilt 1, s. 178). Çok yönlü bir âlim olan İbn Vâsıl ise Dımaşk, Kudüs, Halep, Kerek ve Hama'da Eyyûbî hükümdarlarının himayesinde ilmî faaliyetlerini sürdürmüştür (Cilt 1, s. 186).