Vilâyât-ı Sitte

Vilâyat-ı Sitte (Şêş Vilâyet) têje navendeke siyasî ya rêveberiyê ya ku di rojhilatê Dewleta Osmanî de 6 welatiyan têne binavkirin û di belgeyên navneteweyî yên dawîya Şerê Cîhanê yê Yekemîn de wekî "Şêþ welatiyên Ermenî" tê binav kirin. Projeya reformê ya Abdülhamid a bi navê "Îslahata Vîlayet-i Sitte" di çavkaniyan de tê tomar kirin; di çapemeniya opozisyona wê demê de, bi saya mirina Şakir Paşa ku di vê projeyê de amade bû, nivîsên rexnegir tên belavkirin (Tilp 4, p. 225). Di telegrama navxweyî ya ji 15ê Tebaxa 1335ê (15ê Teboxa 1919ê) ya ku ji aliyê Walîtiya Wanê Haydar Bey ve hatibû vekirin de, ji ber xebatên ku Brîtanî li Şemdinanê bi rêya Seyit Taha pêk anîbûn, Rumi got: "Van çawa ku qereqolê Vilayat-ı Sitte ye, Şemdîn jî deriyê Van e, eger tedbîrên pêwîst neyên girtin, Van ji destê ve diçe. Eger Van di destê dijmin de bibe, rê bi Bitlis û Erzurumê ve tê vekirin, her kes bi qasî ku çorapê xwe ji Sivasê derdixe!" (Volume 3, p. 123) ev belge dide xuyakirin ku konsepta Vilâyât-ı Sitte di dema piştî şer de jî wekî çarçoveya parastina herêmî hatiye bikaranîn (Volumu 3, p 123). ## Di katalogên di dema 1915-1923an de yên di arşîva Osmanî ya Mondros û Derveyî de, belgeya bi navê "Conditions of Armistice With Turkey" li ser bîranîna Vilayatı Sitte wekî "Şêş Herêmên Ermenî" di hevdîtinên Mondros Interekesiyê de tê de ye (Cilt 3, pel 145). Di heman katalogan de, di wê belgeyê de belgeyên derbarê peymana gûmanî de jî hene, ku ji aliyê alîyê Ermenî ve li ser sîtê û Sîtê hatibû vekolîn û ji aliyê aliyê Tirk ve daxwaz ji bo veşartina têgûmanê "Îş welatiyên Ermen" hatibû kirin. Ev kitêba belgeyan ku ji bo lêkolînên dîrokî yên Kurd girîng e, behsa Sîtê dike; tê de mijarên wekî nerazîbûna Şerê Cîhanê yê Yekê li Kurdistanê, neteweperwerîya Kurd û Ermenî yên di herêmê de bandor dikin û nîqaşên sînor ên piştî şer hene; kataloga 1915-1923 li arşîvê bi hezaran belgeyên ku bi rasterastî di vê çarçoveyê de behsa dîroka Kurd û Kurdistanê dikin (Kilt 3, p. 145).