İbn Battûta

İbn Battûta, İslamî dönem seyahat literatürünün en tanınmış temsilcilerinden biri olan ve coğrafyacıların en ünlüsü ve en çok tanınanı olarak bilinen Ortaçağ seyyahıdır (Cilt 2, s. 37). Ailesi hem toplum içinde hem de yöneticiler katında yüksek bir makama sahip olup bazı üyeleri kadılık makamına gelerek şer'i ilimlerde ün kazanmıştır (Cilt 2, s. 37). Kürt tarihi bakımından önemi, gezip gördüğü Kürt şehirleri ve ahalisi hakkında görgü tanıklığına dayalı kayıtlar bırakmış olmasıdır (Cilt 2, s. 102; Cilt 2, s. 107).

Seyahatleri ve Yöntemi

Hayatının yirmi dokuz buçuk yılını çeşitli memleketler arasında her yöne gerçekleştirdiği seyahat, yolculuk ve gezilerle geçirmiş; gezdiği yerlerdeki iktisadî ve toplumsal hayatla ilgili ayrıntılı bilgiler vermiştir (Cilt 2, s. 37). İbn Battûta gerçekleri gördüğü gibi aktarmış, gezip gördüğü mekânlar için güvenilir bir göz ve tanık olmak istemiş, ayrıca birçok ilginç ve hoş bilgiye yer vermiştir (Cilt 2, s. 37). Eseri, kaynaklarda Riḥletu İbn Bâṭṭuṭâ adıyla anılır (Cilt 2, s. 38).

Sincar: "Ahalisi Kürttür"

İbn Battûta, seyahatnamesinde Sincar'a yaptığı ziyaretten bahsetmekte; şehir ahalisinin Kürt olduğunu söylemiş, cesaret ve konukseverliklerinden söz edip Kürtlerin ileri gelenleriyle görüştüğünü yazmıştır (Cilt 2, s. 107). Bu kayıt, seyyahın Kürt toplumuyla doğrudan temasının belgelenmiş örneklerinden biridir (Cilt 2, s. 107).

Cizre ve Nusaybin

İbn Battûta, Cizre'den övgüyle söz ederek şehri büyük ve kadim bir şehir olarak niteler; insanlarından da güvenilir, sözünde duran, ıslah ehli ve dindar insanlar diye bahseder (Cilt 2, s. 102). Nusaybin'i anlatırken gül suyu üretimi ve esansı konusunda şehrin bir eşi benzeri olmadığını kaydeder (Cilt 2, s. 103).

Bilad-ı Şam'da Kürt Yerleşimleri

Kürtlerin Bilad-ı Şam'da yerleşmiş olduğu yerlerden biri olan Hısnu el-Kasir'i bizzat ziyaret etmiş ve oldukça hoş bir yer olduğunu belirtmiştir (Cilt 2, s. 75).

Doğu Seyahatleri ve Gözlem Gücü

Seyyahın tanıklığı yalnız Kürt coğrafyasıyla sınırlı değildir; Horasan bölgesine de gitmiş ve Moğol istilaları sonrasında Merv ve Belh gibi Horasan şehirlerinin harabe haline geldiğinden söz etmiştir (Cilt 2, s. 68). Bu tür kayıtları, döneminin demografik ve siyasi dönüşümlerini izlemek için başvurulan tanıklıklar arasındadır (Cilt 2, s. 68).

Kaynaklardaki Yeri

İbn Battûta'nın gözlemleri, kendisinden sonraki müelliflerce de kullanılmıştır; İbn Cübeyr'in seyahatnâmesinden sayfalarca iktibasta bulunan müellifler arasında Makrîzî, Şerîşî ve 'Abderî ile birlikte İbn Battûta da sayılır (Cilt 1, s. 162). Böylece seyyah, hem kendi gözlemleri hem de önceki seyahat literatürünü taşıması bakımından İslamî dönem coğrafya yazımının merkezî isimlerinden biri olmuştur (Cilt 2, s. 37; Cilt 1, s. 162).