İbn Battûta

ئیبن باتوتا یەکێکە لە نوێنەرە بەناوبانگەکانی ئەدەبی گەشتەکانی سەردەمی ئیسلامی و بەناوبانگیترین و ناسراوترین گەشتیاری ناوەراست (جلد ٢، لاپەڕە ٣٧). لەڕووی مێژووی کوردەوە گرنگ ئەوەیە کە ئەو تۆمارەکانی لەسەر بنەمای شایەتی بینایی لەسەر شار و دانیشتوانی کورد کە گەشت کردووە بەجێهێشتووە (جلد ٢، لاپەڕە ١٠٢؛جلد٢، لاپەرە ١٠٧). ئیبن باتوتا ڕاستییەکانی وەک خۆی دەگێڕێتەوە، دەیەوێت ببێتە چاوی باوەڕپێکراو و شایەتبەخش بۆ ئەو شوێنانەی کە سەردانی دەکات، هەروەها چەندین زانیاری سەرنجڕاکێش و خۆش دەخاتەڕوو (جلد ٢، لاپەڕە ٣٧). ## سنگر: "ئاپولاسی کوردە" ابن باتوتا لە نامەی گەشتیدا باسی سەردانی خۆی بۆ سنگر دەکات؛ دەڵێت دانیشتوانی شارەکە کوردن، باسی لە ئازایەتی و میواندارییەکانیان کردووە و لەگەڵ باڵادەستانی کوردەکان کۆدەبنەوە (کلتی ٢، پەڕە ١٠٧). ## جەزیر و نەوشیروان بن باتوتا بە ستایش باسیان لە جەزیری کردووە و شارەکە بە شارێکی گەورە و کۆن وەسف دەکات و باسی خەڵکیشی دەکات وەک خەڵکی باوەڕپێکراو و پەیڕەوپێکراو، خەڵکی چاکسازی و ئایینپەروەر (جلد ٢، لاپەڕە ١٠٢). ## بایلاد لە دیمەشـت دەڤەرانی کورد لە بایلادی دیمەشق خۆی سەردانی حیسـنـی قاسیر کردووە کە یەکێکە لە شوێنی نیشتەجێبوونی کوردەکان و ئاماژەی بەوە کردووە کە شوێنێکی زۆر خۆشە (جلد ٢، پەڕە ٧٥). ## سەفەری ڕۆژهەڵات و هێزی چاودێریی سەعید تەنیا بە جوگرافیا کوردەوە سنوردار نییە؛ هەروەها باسی لەوە کردووە کە چووەتە ناوچەی خوراسان و دوای داگیرکارییەکانی مەغولەکان شاری خوراسان وەک مێرڤ و بەلح بوونە وێرانی (جلدی ٢،پەڕە ٦٨). ئەم جۆرە تۆمارانە لە نێو شایەتەکانی دا کە بۆ بەدواداچوونی گۆڕانکارییە دێمۆگرافی و سیاسییەکانی سەردەمی خۆی داوا دەکرێن (کلید ٢، لاپەڕە ٦٨). ## تێبینییەکانی ئێری ئیبن باتوتا لە سەرچاوەکاندا، لەلایەن نووسەرانی دواییدا بەکارھێنراوە. بەم شێوەیە سەفەر یەکێک بووە لە ناوە ناوەرۆکەکانی نووسینی جوگرافیا لە سەردەمی ئیسلامیدا، لە ڕووی گواستنەوەی تێبینییەکانی خۆی و ئەدەبیاتەکانی گەشتکردنی پێشووەوە (جولەی ٢، لاپەڕە ٣٧؛ جولەی ١، لاپەرە ١٦٢).