Şırnak

Şırnak, Botan bölgesinde, aşiret yapısının güçlü olduğu bir Kürt yerleşimidir. Osmanlı idari taksimatında Mardin sancağına bağlı bir yerleşim olarak Nusaybin, Cizre, Avina ve Midyat ile birlikte anılır (Cilt 4, s. 119).

Aşiret Yapısı

Kaynaklara göre Şırnak aşiretinin reisleri tek bir aileye mensuptur; nesep ve haysiyet bakımından diğer aşiretlerin saygısını kazanmışlardır. Ağaların toplanarak içlerinden birini Kürtçe "Ağayê Sor" namıyla aşiret reisi seçtikleri, gerek gördüklerinde tekrar toplanıp reisi azlederek yerine bir başkasını getirdikleri bir gelenek izlenirdi. Aşiretin altı yüz kadar silahlı adam çıkarabildiği, Musul Valisinin 14 Temmuz 1918 tarihli raporunda belirtilir (Cilt 3, s. 120). Aşiretin nüfuz alanı yerleşimin sınırlarını aşar; Silopi halkının Şırnak aşiretine mensup olması, aşiretin bölgesel ağırlığını gösteren bir ayrıntı olarak kayıtlara geçmiştir (Cilt 3, s. 126).

Osmanlı Arşivinde Şırnak

Şırnak, I. Dünya Savaşı sonrasının Osmanlı arşiv belgelerinde sık sık öne çıkar ve bu dönemde aşiretin reisi Abdurrahman Ağa belgelerin merkezinde yer alır. Abdurrahman Ağa aynı zamanda Şırnak Kasabası belediye reisidir; kasaba ahalisi adına Sorzade Muhammed Ağa ile birlikte Belediye Reisi sıfatıyla Dâhiliye Nezareti'ne çektikleri 1919 tarihli telgraf bu döneme aittir (Cilt 3, s. 121). Kürdistan'ın Ermenistan'a ilhakına yönelik haberlerin yayıldığı bir sırada, Şırnak aşireti reisi Abdurrahman Ağa, Dirşevi aşireti reisi Ömer Ağa ve Batuvan aşireti reisi Ömer Ağa, çoğunluğu teşkil eden Kürtlerin Osmanlı tabiiyetinden başka bir uyruğu kabul etmeyeceklerini ifade eden 10 Nisan 1919 tarihli bir telgrafı Şırnak'tan çekmişlerdir (Cilt 3, s. 119).

Goyan Hadisesi ve Nasturi Temasları

Aynı dönemde Abdurrahman Ağa, savaş sonrası Botan-Cizre hattındaki çok aktörlü siyasetin içinde görünür. "Goyan hadisesi" olarak anılan gelişme ve bu konuda Şırnaklı Abdurrahman Ağa ile yapılan görüşmenin teferruatı, Dâhiliye Nezareti'nden (Emniyeti Umumiye Müdüriyeti) Van Vilayetine "gayet mühim ve acele" kaydıyla çekilen 14 Mayıs 1919 tarihli şifreli telgrafa konu olmuştur (Cilt 3, s. 132). Nasturi kumandanı Davud Efendi, İngilizlere tabi olunması teklifiyle Şırnaklı Abdurrahman, Temirhan, Alihan ve Süleyman Tarar Ağalara 16 ve 25 Ağustos 1919 tarihli Arapça mektuplar yazmış; bu mektuplar ve Osmanlıca tercümeleri Bitlis Vali Vekilince Dâhiliye Nezareti'ne iletilmiştir (Cilt 3, s. 125). Bu sırada Şırnak aşiretinin diğer aşiretlerle ittifak ederek Zaho'ya saldıracağı yönünde ihbarların geldiği de belgelere yansımıştır (Cilt 3, s. 126).

Bölgesel Konum

Şırnaklı Abdurrahman Ağa'nın adı, dönemin önde gelen Kürt aktörleriyle aynı kayıtlarda geçer; Şeyh Mahmud Berzenci, Koçgiri Aşireti Reisi Alişan Bey, Barzan, Oramar, Zibar, Surci ve Şirvan gibi aşiret reisleriyle birlikte, Güney Kürdistan ve İran Kürdistanı'ndaki gelişmeler ile İngiliz-Kürt münasebetlerine ilişkin belgelerde anılır (Cilt 3, s. 120). Böylece Şırnak, savaş sonrası Botan coğrafyasının aşiret siyasetinde, Osmanlı-İngiliz nüfuz mücadelesinin ve Nasturi temaslarının kesiştiği bir merkez olarak arşiv kayıtlarında belirgin bir yer tutar.