Mahmud Berzenci

مەحمود بەرزینجی (بە ئینگلیزی: Mahmud Berzenci) سەرکردەی کوردە کە لە کۆتایی جەنگی جیهانی یەکەمدا لە سلێمانی حکومەتی کوردستانی لە دەستبەکاریدا دامەزرا و لە بەڵگەنامەکانی ئەرشیڤی عوسمانی دا بە "حەرکەتی شێخ مەحمودی بەرزینچی" ناسراوە. ناوبراو ئاماژەی بەوەشکردووە، کە حکومەتی ئیتالیا هەوڵیداوە ئەم پێکهاتانە لاواز بکات و کۆنترۆڵ بکات و لە کۆتاییدا شەڕی سەروەری لەسەر سلێمانی لە سنووری عوسمانی-ئێراندا دروستکرد و ناکۆکی لە نێوان خێڵەکانی بەرزینجی و تاڵابانی دروستکرد (جلد ٣، پەڕە ١١٥). ئەم سیاسەتە لە چوارچێوەی شێواندنی پێکهاتەکانی کۆمەڵایەتی تایبەت بە کۆمەڵگای کورددا هەڵسەنگێندراوە (جلد ٣، لاپەڕە ١١٥). ## لە کاتالۆگی بەڕێوەبەرایەتی چاودێری ناوخۆی سلێمانی (DH.I.UM) لە کۆتایی جەنگی جیهانی یەکەمدا، لە ساڵی ١٩١٨دا، لەگەڵ دۆخی گشتی و کۆچبەرانی وان و بیتلیس، چەند بەڵگەنامەیەک هەیە سەبارەت بە " دۆخی شێخ مەحمود لە هەولێر، کەرکوک و سلێمانی" (جلدی ٣،لاپەڕە ١٢٠). ئەم تۆمارە دەردەخات کە لە پێش مەرجەعی مۆندروسداش شوێنی شێخ مەحمود بە تایبەتی لە ناوەندی عوسمانییادا بەدواداچوون کراوە (جلد ٣، پەڕە ١٢٠). ## ڕەوانەکراوە بۆ چاودێری ناوخۆیی لە پارێزگای ئیرزورم لە رێکخراوی حکوومەتی کوردستانەوە لە ڕێکەوتی ١٨ی ئەیلولی ١٣٣٥ (١٨ی ئەیلوولی ١٩١٩) و وێنەی تەلەگراف لە فەرماندەی کۆلۆرد ١٥ لە ڕێکەوتەکەی وەرگیراوە لە ١٢ی ئەیلول ١٣٥ (12ی خاکەلێوەری ١٩١١) لە پەیوەندی بە رێکخستنی حکوومەتەکەی کوردستان لە سلێمانی بە ناوی شێخ میحموود بەرزینجی (جلدی ٣،پەڕە ١٣٩) ١٢١) لە کاتالوگەکانی داگیرکاری ئینگلیزەکان و کاتی بەجێهێشتنی سوپای عوسمانی موسڵدا، دۆکیۆمێنت هەیە دەربارەی پەیوەندییەکانی کورد و ئینگلیز و ململانێ لە سەرانسەری کوردستانی باشوور، بزووتنەوەی شێخ مەحمود بەرزینجی و چالاکییەکانی ئینگلیز لە کوردستان و سیاسەتی کورد و کوردستانی گشتی (کلتی ٣، پەڕە ١٢٨). 132). ## پەیوەندییە تێکچووەکان لەگەڵ دەسەڵاتی ئینگلیز لە کاتالۆگەکانی ئەرشیفدا تێدایە، سەبارەت بە پەیوەندی تێکچووەکانی نێوان شێخ مەحموود بەرزینجی و دەسەڵاتی بەریتانی لە سلێمانی، تەلەگرامێک کە لەلایەن شەریفی کۆچبەری سلێمانیەوە بە ئیمزای نوری و ئێشاد تەوفیکەوە بۆ حکومەتی عوسمانی ناردووە (توێبە 3, لاپەڕە 121). ئەم بەڵگەنامەیە دەردەخات کە ئەو بزوتنەوەیە نەک تەنها لە سەرچاوەکانی بەریتانیاوە، بەڵکو لە سکاڵا و زانیارییەکانیش کە شازادەکەی ناوچەکە گەیاندووە بۆ ناوەندی عوسمانی (جلد ٣، لاپەڕە ١٢١). زەکێ بیگ نووسیویەتی لە ساڵانی جەنگی جیهانی یەکەمدا زۆرێک لە خێڵ و موجاهیتە کوردەکان لەگەڵ نوێنەران و فەرماندەکانی خۆیان داوانانە بەشدارییان لە جەنگ کردووە لە ژێر ئاڵای شێخ مەحمود (کۆلیکسیۆن: زەکە بیگ، مێژووی کوردان و کوردستان، PDF 243). بەپێی هەمان بەرهەم، ڕۆژنامەی هەفتانەی "ڕۆژی کوردستان" (کوردستان گونش) کە لەلایەن محەمەد نوری ئێفەندییەوە بڵاوکراوەتەوە، دەزگای بڵاوکردنەوەی حکومەتی شێخ مەحمود بوو و بە فەرمانی ئەو دەردەچوو؛ ڕۆژنامەکە تا ٣ی ئازاری ١٩٢٣ ١٥ ژمارە بڵاوکرایەوە، دواتر بۆ جاری دووەم بەسەر شێخ میحمود سلیمانیا دا (کۆلیکشن: زەکێ بەگ، کوردان و مێژووی کوردستان، PDF، پەڕە ٣٢٥). ## کاریگەریی بزووتنەوەی هەڵوێست بۆ سەردەمی لۆزان لە بەڵگەنامەکانی دیپلۆماسی دوای جەنگدا بەردەوامە: لە کاتالۆگەکانی سەردەمی کۆنفرانسی لۆزاندا بەڵگەنامان لەسەر "جوڵەی شێخ مەحمود لە کوردستانی باشوور" تۆمارکراوە لەگەڵ نامە نووسینەکان سەبارەت بە گفتوگۆکردن لە کۆنفرانسەکەدا لەسەر پرسی کوردستانی (جلد ٣، لاپەڕە ١٤٠). بەم شێوەیە پڕۆسەی سەرکردایەتی شێخ مەحموود بەرزینجی بە زنجیرە بەڵگەنامەیەكی بەردەوامەوە لە ساڵی 1918ەوە تاوەکو پەیڕەوی گفتوگۆی نێودەوڵەتی لە ساڵی 1923دا بەدواداچوون بۆ دەکرێت (جولەی ٣، لاپەڕە ١٢٠؛ جولەی سێیەم، لاپەرە ١٤٠).