Mahmud Berzenci

Mahmud Berzencî (Şêx Mahmud) rêberê Kurd e ku di encama Şerê Cîhanê yê Yekem de li Süleymaniyeyê Hikûmeta Kurdistanê hate avakirin û di belgeyên arşîvên Osmanî de wekî "Hêzên Şêx Mehmud Berzincî" tê binavkirin. Li gorî belgeyan, hikûmetên TCDD'ê di şerê serwerî ya li ser Sulaymaniyê ya li sînorê Osmanî-Îranê de, di dawiyê de di navbera eşîrên Berzencî û Talabaniyê de têkoşîn û pevçûn çêkir û xwest ku wan avahiyên wan kêm bikin û di bin kontrola xwe de bigirin (Bild 3, p. 115). Ev polîtîkayê di çarçoveya deformasyonê de hatiye nirxandin ku ji alîyê derve ve rêxistinên civakî yên taybetî bi civaka Kurd ve hatine kirin (Tilp 3, p. 115). ## Di Kataloga Rêveberiya Giştî ya Kontrola Hundirîn a Süleymaniyeyê (DH.I.UM) de, di sala 1918'an de li gel rewşa giştî ya Van û Bitlis û rewşa koçberan, "Rewşa Şêx Mehmûd li Erbil, Kerkûk û Süleymaniya" de gelek belge hene. Ev tomar nîşan dide ku heta beriya Mûterekê Mondrosê jî cihê Şêx Mehmud bi taybetî li navenda Osmanî hatibû şopandin (Tilp 3, s. 120). ## Şêxê Mehmud ji 18'ê Îlonê 1335'an (18'ê îlonê 1919'an) ji Walîtiya Erzurumê ve ji Navxwe ve hatibû berdan. Di katalogên ku ji aliyê dagirkerên Îngîlîz û artêşa Osmanî ve di dema derketina ji Mûsilê de ye de, belgeyên derbarê têkiliyên Kurdan û Îngilîzên li seranserê Başûrê Kurdistanê, tevgera Şêx Mehmûd Berzencî û çalakiyên Brîtanî li Kurdistanê û siyaseta Kurdan a giştî û Kurdistanî hene (Bild 3, p. 128). 132). ## Têkiliyên bi Rêveberiya Ingilîzî re têkçûn Di katalogên Arşîvê de tê de telegrama ji eşrafa koçberê Îngilîzê Nuri û Eshad Tevfikê bi îmza xwe ji hikûmeta Osmanî re, li ser têkiliyên xirab û destwerdana di navbera Şêx Mehmûd Berzencî û rêveberiya Îngîlîzî de li Silêmaniyê de tê dîtin (Bild 3, p. 121). Ev belge ne tenê ji çavkaniyên Brîtanî, her wiha ji gilî û agahdarîyên ku şêxên herêmê ji navenda Osmanî re anîn (Cilt 3, p. 121) nîşan dide. Zekî Beg dibêje ku di salên Şerê Cîhanê yê Yekem de gelek ji eşîr û mucahîta Kurd bi xwe û bi nûner û fermandarên xwe re bi xêrhatî di bin ala Şêx Mehmûd de beşdarî şer bûn (Koleksiyon: Zekîbeg, Kurd û dîroka Kurdistanê, PDF 243). Li gor heman berhemê, rojnameya hefteya "Rojî Kurdistan" (Kurdistan Guneş) ya ku ji aliyê Muhammed Nûrî Efendi ve hatibû derxistin, organê weşandinê ya hikûmeta Şêx Mehmûd bû û bi fermana wî derket; rojnamê heta 3ê Adara 1923'an 15 hejmar belav bû, piştî wê ji bo her du carî ji bo Şêxê Mehmûm Silêmanî desthilatdar bû (Kolleksyon: Zekî Beg, Kurd û dîroka Kurdistanê, PDF, p. 325). ## Bandora Tevgera Rewşa Lozanê di belgeyên dîplomasî yên piştî şer de jî berdewam e: Di katalogên dema Konferansa Lozan de belgeên derbarê "Hêzên Şêx Mehmudê li Başûrê Kurdistanê" (Tilpa 3, p. 140) têne nivîsandin. Bi vî awayî pêvajoya di serokatiya Şêx Mehmûd Berzencî de bi zincîra belgeyên bêdeng tê şopandin, ji raporên rewşa herêmî yên sala 1918'an heta belgeya danûstandinên navneteweyî ya sala 1923'an (Tîpa 3, rûpel 120; Tîpa 3 rûpel 140).