Müneccimbaşı

مەونجیمباسی (بە ئینگلیزی: Müneccimbaşı) زانا و مێژوونووسی عوسمانییە لە سەدەی ١٧ی سەدەی زایینی. ناوەکەی لە ئەرکی مەونجەیمباشییە کە چەندین ساڵ لە کۆشکی عوسمانیدا ئەنجامداوە و ناوبانگی سەرەکیی بە مێژووی گشتی Câmiü<unk>d-düvel وەرگرتووە کە بە عەرەبی نووسراوە. ئەحمەد دیدی (بە ئینگلیزی: Ahmed Dede Efendi) کە لە تەمەنی هەرزەکارییەوە هاتە ئیستەنبوڵ، لە ساڵی ١٦٦٨ دا شارەزای بوو و چەندین ساڵ ئەم ئەرکە بەردەوام بوو (جلد ١، پەڕە ١٠٣؛ جیلد ٤، پەڕەی ٤٩). ئەم بەرهەمە بە ناوی (Camiü<unk>d-düvel Müneccimbar) و (سەحافül-Ahbâr fî Vekayiül-Asar) و "تاریخ-i Müneçimba" نووسراوە و لە سەرەتای دروستبوونەوەەوە و تا ساڵی 1081/1670 دا لە مێژوی عوسمانییەوە نووسراوە. بەشی کۆتایی ئەم بەرهەمانە بۆ مێژووی عوسمانیدا تەرخانکراوە (بەشی ١، ١٠٣؛بەشی ٤، ٤٩). لە نووسراوەکەیدا ئاماژە بەوە کراوە کە لە ٧٢ سەرچاوەدا نووسراوە، مێژووی دەوڵەتەکان لە کاتی کۆچەوە وەک ناونیشانێکی سەربەخۆدا باس کراوە (جلد ١، پەڕە ١٠٣). ئیدریس-ی بتیلیسین لە سەردەمی سلیم باسی لە سوودەکانی پارێزگاکانی کورد لە پەیوەندیکردن بە عوسمانییەوە دەکات؛ هەروەها بەخشینەکانی گەورەکانی کورد لە لایەن سلیم یەکەمەوە بە پەیوەندی لەگەڵ عوسمانیدا دەکرێت (جلد 4، سەرچ. 49). ئەم بەرهەمە لە سەردەمی حوکمڕانی شدەدەدا زۆر دواوە نووسراوە، بەڵام یەکێکە لە سەرچاوەکانی گرنگترین بۆ مێژووی ئەم خانەوادەیە (توێبە 1, لاپەڕە 103). 105). ئەو گواستنەوەیە تایبەتمەندیی خۆیەتی کە تاکە سەرچاوەیە کە زانیاریی کۆمەڵی لەسەر مێژووی دەوڵەتی شدەدەکان دەدات. لە ناوەڕۆکی گواستنەوەی شدەدییەکاندا لە تارێحو بابیڵ-ئەبابدا کە دەستی جەنزی شدەدەدیەکان باس دەکرێت، بۆ نەوەی خانەوادەکە ڕوونکردنەوە دەدرێت؛ ڕووداوەکانی لە کاتی نیشتەجێبوونی محەمەد بە شدەاد لە دووین (٣٤٠/٩٥١) تا کاتی داگیرکردنی جەنز لە (٣٦٠/١٠٧٥-١٠۷٦) دا لەلایەن سەڤتیگین (عەمیر سەڵچوق) تا سەڤتگین. ئەم بەشە زانیارییەکی ڕاستەقینەی هەیە کە لە هیچ سەرچاوەیەکدا نییە، بەتایبەت دەرچوونەکانی شدەعیدەکان بۆ شانۆی مێژوو و کۆتایی شدەدەعیدی جینز (جولەی ١، لاپەڕە ١٠٥).