Nasturiler

نەستورییەکان کۆمەڵگەیەکی مەسیحی بوون کە لە جوگرافیای کوردستان، بەتایبەت لە دەوروبەری چیای حەققاری و موسڵ ژیابوون؛ سەرچاوەکانی جوگرافیا عوسمانییەکان باس لەوە دەکەن کە زۆربەی کڵدییەکان و نەستۆرییەکان بە ناوەندی موسڵ و دەوروبەریانەوە تا دەریای ڕۆمی لە ئەجمیستان، چیای حەقارییان هەڵگرتووە (کلتی ٤، پەڕە ١٠٢). لە سەرچاوە مێژووییەکانی کورددا ناستورییەکان وەک کۆمەڵگەیەکی دراوسێ کە چەندین سەدەیە لەگەڵ کوردەکاندا ژیاوە، جێگەیەکی فراوان لە کارەکانی جوگرافی و بەڵگەنامەکانی ئەرشیفی عوسمانی دا هەیە (جلد ٤، پەڕە ١٠٢؛ جومد ٣، پەڕەی ١٠٢). لە ناوەراستی مێژووی جوگرافیایی عوسمانی دا ئاماژە بەوە کراوە کە کۆمەڵگاکانی ناستوری و کەڵدانی نەوەی کۆنەکانی کڵدانیان و سورانیەکانن و سەر بە ڕەگەزێکی کورد نین (جلد ٤، پەڕە ١١٢). ## لە ماددەی شەمدینانی قاموسی ژمارەی دانیشتوان و تۆمارکردنی نیشتەجێبووندا، ژمارەی دانیشتوانی ئەم قەزایە بەپێی سندوقی حەقاری ڤان ڤیلایەت بە نزیکەی 3000 نیستوری، 2,000 ئیسرائیلی و 15,000 کورد و تورک دیاری کراوە (بەشی ٤، پەڕە ١٣٣). لە تۆمارەکانی دانیشتوانی ناوچەی ئەلجەزیرە نووسراوە کە نۆ لە سەدەی خێڵەکەی ئیسلامن و ئەوانی دیکە جووید، کەڵدانی و نەستوری (جلد ٤، ١٦٦) ، لە پۆلەکانی دانیشتووانی ویلایتەکاندا بێ موسڵمانان بە جیا وەک ڕۆم، ئەرمەن، جولەکە، سوریانی و نستوری تۆمارکراون (جلدی ٤، ٢٦٢). لە ئەرشیفی عوسمانیشدا داواکارییە ئیدارەییەکانی ناستۆرییەکان تۆمارکراوە: لە سندوقی سەدرەتدا نامەیەکی عەرەبی تێدایە بۆ ئەوەی نەتەوەکەی پاتریقی ناستوری لە ساڵی ١٨٤٦ دا بە ئیدارەی یەک لە پارێزگاکانی موسڵ یان ئیرزورم ببەسترێتەوە (جلد ٣،سەدەی ٦٠). لە نوسراوەکەدا نووسراوە لەسەر کێشە خاکییەکانی نێوان کوردەکان و نیستورییەکان لە موسڵ (جلد ٣، لاپەڕە ٩٤). سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە پەیوەندییەکانی کوردەکان لەگەڵ ئەرمەن و نیستیورییەکان بە شێوەیەکی بەرچاو لە چوارچێوەی ڕووداوەکانی شەڕدا گەشەی کردووە و دەوڵەتانی ئەوروپاش، بە تایبەتی ڕووسیا و ئێران، لەو کێشەدانەوە بەشدارن (جلدی ٣، لپەڕە ٧٩). ## لە کاتالۆگەکانی جەنگی جیهانی یەکەم و دوای جەنگی جیھانی یەکەمدا، چەکدارکردنی نەستورییەکان لە نێو بابەتەکان تۆمارکراوە (جلد ٣، لاپەڕە ١٠٧). لە بەڵگەنامەکانی سەردەمی موەتەرەکە، هەوڵەکانى ئینگلیزەکان بۆ نیشتەجێکردنى ڤان نەستورییەکان لە ناوچەی ئیمادیە کە بە پێکهێنانی هاوپەیمانییەک لە نێوان سیعەت تاھا و نەستۆرییەکان بۆ ئێران ھێناوە، و ڕاپۆرتەکانى ئەوەشی ھەیە کە سیعەتی تاھا بە پێکهێنانى هاوپەیمانێتیی لەگەڵ نەستوورییەکان ناوبراو لە نێوان خێڵەکان شکستی لەدەستداوە (جملە ٣، لاپەڕە ١١٩). لە هەمان کاتدا باس لەوە کراوە کە هێزەکانی نەستوریەکان ئەرکی گاندەرانە بۆ پاراستنی گوندەکانی مەسیحی بوون (جملە ٣، لاپەڕە ١٢٦).