Nasturiler

Nestûrî (Nesturî) civakeke xelkê ye ku li Colemêrgê bi taybetî li Çiyayê Hakkariyê û derdora Mûsilê dijî. Çavkaniyên erdnîgariya Osmanî dîyar dikin ku çiyayê hakkariyê ku li navenda Mûselê û derdorê wê dirêj dibe, li Azerbaycanê bi nav dikin (Cilt 4, p. 102). Di çavkaniyên dîroka Kurdan de, Nastûrî wek civakeke cîran bi Kurdan re bi sedan salan di nava xwe de dijîn, di berhemên coğrafiyê de û di belgeyên arşîvên Osmanî de cih digirin (Volume 4, p. 102; Volume 3, p. 102). Di berhemên erdnîgariya Osmanî ya dawîn de tê diyarkirin ku civakên Nasturi û Keldaniyê ji kevinên Keldan û Suryanên kevin in û ne ji nifûsa Kurdan in (Cilt 4, p. 112). ## Di madeya Şemdinanê ya Kamûsu'l-Alamê de tê gotin ku li ser qereqola Hakkâriyê ya Wanê bi qasî 3000 netewrî, 2,000 îsraîlî û 15.000 kurdan û tirk in (Bild 4, p. 133). Di qeydên li ser nifûsa herêma El-Cezîreyê de tê nivîsîn ku ji deh kesî 9 ji wan Îslamî ne, yên din jî Cihû, Keldanî û Nestûrî ne (Cilt 4, p. 166). Di arşîva Osmanî de daxwazên rêveberî yên Nastûrî jî hatine destnîşankirin: Di belgeya Sadaretê de, nameya erebî ya ku bi armanca girêdana neteweya patriqiyeta Nastûrî di sala 1846'an de wek rêveber bi yek ji parêzgehên Mûsil an Erzurumê re heye (Bild 3, s. 60). Di rojnameya Star de li Mûsilê peywendî li ser pirsgirêkên erdê yên di navbera Kurdan û Nesturîyan de heye (Volume 3, rûp. 94). Çavkaniyan dîyar dikin ku têkiliyên Kurdan bi Ermenî û Nestûrîyan re bi awayekî mezin di çarçoveya bûyerên şer de pêşketine û dewletên Ewrupî, bi taybetî Rûsya û Îranê jî di nava van pirsgirêkan de ne (Voluma 3, rûpa 79). ## Di katalogên şerê cîhanê yê yekemîn û piştî şerê yekemîn de çekên Nastûrî di nav mijaran de hatine tomar kirin (Tilp 3, p. 107). Di belgeyên dema Mütareke de, hewldanên Brîtanî yên ku Van Nastûrî li herêma Îmadyê bi avakirina hevpeymanî di navbera Seyit Taha û Nasturîyan de li Îranê bi nav kirin û raportên ku Seyit Tahayê bi hevpeymanan bi Nasturiyan re di nava eşîrên navdewletî de rûmetê xwe winda kir, hene (Tilmê 3, p. 119). Di heman demê de, di nav de jî daxuyaniyên ku hêzên Nastûrî pêk anîbûn de tê de hatiye nivîsîn ku ew bi karê gerîlayên parastina gundên Xiristiyan bûn (Tirên 3, rûpel 126).