Roma

ڕۆما ( ئیمپراتۆریەتی ڕۆما) یەکێکە لە هێزە سیاسییە سەرەکییەکانی مێژووی کورد کە پێش ئیسلام تێدەپەڕێت. سەرچاوەکانی لاتینی و یۆنانی بەهۆی سەفەرەکانی بۆ ڕۆژهەڵات و پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئیمپڕاتۆرییەکانی ئێران کۆمەڵێک سەرچاوەی گرنگ پێکدەهێنن کە ڕۆشنایی دەخەنە سەر سەردەمی کۆنی جوگرافیای کورد. ## سەرچاوەکان و جوگرافیا گەرچی سەرچاوەکانی یۆنان و لاتین زۆرتر لە ڕووی بابەتەوە یەکتر دووبارەیان دەکەنەوە، بەڵام پێویستە پەنا بۆ ئەو سەرچاوانە نەک تەنها لە ڕووی زانیارییە مێژووییەکانەوە، بەڵکو لە ڕووی جوگرافیای مێژووییش بێت (جملە ١، پەڕە ٢١). لەم سەرچاوانەدا کۆمەڵگاکانی ناوخۆی وەک خەڵکی زاپ کە لە ئەمیانوس مارسیلینۆس باسی شەڕی ساسانی-رۆمانیی سەدەی چوارەم کردوە، دەستنیشان دەکرێت (جلد 1, لاپەڕە 19). ڕۆمانیا وەک هێزێکی جیهانی لە مێژووی ٢٦٤-١٤٦ی پێش زایینی (Historíai) دا بە وردی باسی دەکرێت، کە باسی لە سەرهەڵدانی ڕۆمانیاش دەکات لەگەڵ ڕووخانی کارتاژ و داگیرکردنی یۆنان لە لایەن ڕۆمانەوە (Volume 1, s. 28) ، هەروەها کتێبی Ab Urbe Condita (ڕومیا) ی تیتۆس لیڤیوس کە لە ساڵی ٧٥٣ی پێشزایینی دەستی پێکردووە، زانیارییەکی گرنگ لە سەر دانیشتوانی ناوچەکانی فارس، ئەرمەنیا و میزۆپۆتامیا و ناوچەکانی ئەو ناوچانە تێدایە (Volumes 1, s., 45). ## پەرەسەندن بۆ ڕۆژهەڵات پەرەسەندی ڕۆمانی بۆ ڕۆژهەلات، ڕاستەوخۆ ئەو جوگرافیا گرتووەتەوە کە ئەمڕۆ کوردەکان زۆر تێیدا دەژین. دیۆ کاسسیۆس باس لە داگیرکردنی جوگرافیای ڕۆژئاوای دیکلین دەکات، کە لە فڕاتەوە تا سنووری جوردن درێژ دەبێتەوە (توێ 1, پەڕە 35). لە ساڵی ٥٩ی زایینی دا، لە کاتی شەڕی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی دژی پارتەکان، جەنەڕاڵ کۆربولۆ لە ئەرمەنیا ئەرتاختاساتی داگیرکرد، داگیرکاریی تیگرانۆکەرتیی کرد و توندوتیژیی بەسەر ناوخۆییەکاندا جێبەجێ کرد، خەڵکیش پەنا بردە سەر سنووری بەرزەکانی شاخ و ئەشکەوتەکان و مەردیلانیش کە باسیان لە تاڵانکارییەکانی تاکیساتیس کرد، تووشی هەمان چارەنووسە بوون (جلد ١، لا ٤٨). ئەورۆپیاسیش باس لەوە دەکات کە لە ساڵی ١١٤ دا، تڕایەنۆس لەگەڵ ئەرمەنیا، کۆردین، ماردیا و میدیای و زۆرێک لە ناوچەکانی میزۆپۆتامیا، لە ژێر دەسەڵاتی ڕۆما، و لە سەردەمی سێپتیمۆس سێڤێرۆس، ئەدیابینییەکان و عەرەبەکان تێکشکێندران (توێبە ژمارە ١، ٥٠). لە ساڵی ٢٩٨/٩٩٩ی زایینی لە نێوان فارس و ڕۆمانییەکان، ناوچەکانی وەک زەبدیکانە بە ڕۆما بەستراون، قەڵای زینتای نێوان میدیا و ئەرمەنیا سنووری دانراوە و بەمەش زانیاری لەسەر پێگەی سیاسی کۆردوانە دەستنیشان دەکرێت (توێبە ژمارە ١، لاپەڕە ٤٠). لە پەیماننامەی ئاشتی لەگەڵ شاپوور، ڕۆما ناچار بوو ناوچەکانی زەبدیکانە، کاردوانە، رێمەنا و زێلینا و ١٥ قەڵای ناوچەکە بە دەستی فارسەکان بەجێبهێڵێت، هەروەها رەزامەندی بدات بە دەستدانی بەشێکی زۆری ئەرمەنستان بە دەستی فەریسەکان. ئەو شەڕە ساسانی-رۆمانییەکانی سەردەمی حوسرێف بە ڕێنوێنیی زیندووەوە گێڕایەوە و لە کاتی ئەو شەڕانەدا لە سنورەکان مایەوە و زانیاریی ورد لەسەر دۆخی ئەو گەلانەی کە تووشی تووڕەیی هەردوو ئیمپراتۆرییەت بوون (جلد 1، لاپەڕە 39). ستراڤۆن ئاماژەی بەوەشکردووە کە ئێریتییەکان لەلایەن فارسەکانەوە لە گوردینان جێگیرکراون و لە ناوچەی گوردنیان دەفرۆشن (جولەی ١، لاپەڕە ٣١).