Urfa

ئورفا (بە ناوی کۆنەوە ئیدێسا) ناوەندێکی کۆنی نیشتەجێبوونە لە Mezopotamیا، کە زۆرجار لە سەرچاوە کۆنەکانی سەردەمی کۆن و ئیسلامیدا و لە بەڵگەنامەکانی ئەرشیفی عوسمانییدا ئاماژە پێکراوە. مار یەشوع دەڵێت لە بەشی یەکەمی بەرهەمەکەیدا ئەم بەرهەمە لەسەر خواستەکەی سێرجیۆس نووسیووە کە سەرۆکی خانەوادەیەک بوو لە ئورفا (ئەدێسا) ساڵنامەکە باس لە ڕووداوەکانی نێوان ساڵانی 494-506/7ی زایینی دەکات؛ بەتایبەتی هێرشەکانی شاهێ ساسانی یەکەمی کاواد بۆ ئامیدا و ئەدێسە و زیانەکانی قحطی کە لەو ناوچانە ڕوویدا بە دانیشتووانی تێیدا بە وردی مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت (جلد 1, پەڕە 53). لە سەرچاوەکاندا ئاماژە بەوە کراوە کە شارەکانی میعافیریکین، ڕۆحە (ئورفا) ، ئەحلات، وان و بیتلیس لەژێر دەسەڵاتی ئیبراهیم ب. عەلی بوون، کە شارەکە لە ناوچەى دەستەڵاتى دەوڵەتى دۆستەکێدا هەڵسەنگێندراوە (جلد ٢، پەڕە ٦٤). لە کتێبەکانی حەلێپ ئەحکامدا، ئورفا وەک قەزای عوسمانی لەگەڵ نیشتەجێبوونەکانی سۆرەچ، حەران، بیریریک و رمقەڵا هاتووە (جلد ٣، ٣٢). ئورفاش لەگەڵ ناوەندەکانی دیاربەکر، ماردین، سیرت و حەلەپە لە لیستی ئەو شوێنانەدا هاتووە کە ڕێگە بە پشکنین لە بەڵگەنامەکانی تایبەت بە مێژووی کورد و کوردستانی دەدات (جلدی ٣، ٧٧). لە بەڵگەنامەکاندا نووسراوە لەسەر گواستنەوە بۆ ئورفا لە ڕێگەی سیڤەرەکەوە و لەوێوە بۆ ئیستەنبوڵ (کلد 3، لاپەڕە 119). تەلەگرامەکانی لە نوێنەری پارێزگاری دیاربەکیرەوە بۆ چاودێری ناوخۆیی سەبارەت بە پەنابەرانی کورد کە لە دیاربێکرەوە ڕەوانەی ئورفا کراون، هاتووچۆی دانیشتوانی ئەم سەردەمە نیشان دەدەن (کلڈ 3،لاپەڕە 130). هەروەها ئەو تەلەگرامانەی کە لە کاتی بەرپرسانی بەڕێوەبەریی شارەکەدا (کلدی 3،لپەڕە 132) ی ئورفا موتاسارفی نەسرت بە چاودێری ناوەندی تۆمارکراون.