ناوچەی بوتان

Botan (Bohtan olarak da anılır), Cizre-Siirt havzasında, adını taşıyan nehirle birlikte anılan tarihî bir Kürt bölgesidir. Diyarbekirli Said Paşa'nın "Not Defteri" adlı eserinde tanıtılan önemli yerleşim yerleri arasında gösterilir; bu eser Diyarbekir'i merkez alarak bölgeyi Cezire-i Mabeynü'n-nehyren ve Kürdistan olarak iki ana kısma ayırmış, Bohtan'ı (Botan) da tanıtılan yerler arasında saymıştır (Cilt 4, s. 80).

Antik Kayıt: Kentrites

Bölgeye adını veren nehrin en eski kayıtlarından biri Ksenophon'a aittir: Anabasis'te Yunan askerlerinin Kardukhia dağlarından altı-yedi stadion uzaklıkta, Kentrites/Botan nehri kenarında, ovaya hâkim bir yerde kamp kurdukları anlatılır (Cilt 1, s. 27).

Coğrafya

Bölgenin coğrafi özelliklerinden biri, Dicle Nehri'ne karışan Bohtan (Botan) suyunun varlığıdır (Cilt 4, s. 146). Musul salnamesinde Dicle'nin, Diyarbekir şehrinin önünden geçtikten sonra Batman ve Bohtan (Botan) ile daha birçok küçük nehrin sularıyla birleştiği kaydedilir (Cilt 4, s. 276).

İdari Konum

Osmanlı devlet salnamelerinde Kürdistan Eyaleti'nin livaları sayılırken, Cizre Livası'nın Cezire-i Ömeriye, Bohtan (Botan), Hacı Behram ve Mardin gibi yerlerden müteşekkil olduğu kaydedilmiştir (Cilt 4, s. 247).

Bohtan Mîrliğinin Sonu

Osmanlı arşiv kaynaklarına göre, Osmanlı bürokratlarının "Kürdistan'ın fethi" olarak andıkları süreç 1835'te başlamış ve 1855'te son Kürt mîrliği olan Bohtan'ın Osmanlı Devletince mağlup edilmesiyle tamamlanmış görünmektedir (Cilt 3, s. 58).

Aşiretler

Arşiv belgelerinde, Bitlis Valisinin Eruh'a gitme nedenlerinden biri olarak Botan aşiretleriyle görüşmek ve bir aşiret müfrezesi teşkil etmek üzere çalışmalar yapıldığı kaydedilmiştir (Cilt 3, s. 130).