Barzaniler

Barzaniler, Güney Kürdistan'da Barzan karyesi (köyü) merkezli bir Kürt şeyh ailesi ve aşiretidir. Osmanlı arşiv tasniflerinde aile ve aşiret, "Barzan karyesi ve Barzaniler" başlığı altında müstakil bir konu olarak yer alır (Cilt 3, s. 107).

Barzaniler, Osmanlı Dahiliye Nezareti Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti'nin Siyasî Kısım belgelerinde tasnif edilmiş başlıca konulardan biridir. 1845-1922 tarihlerini kapsayan bu dört ciltlik katalog serisinde "Barzan karyesi ve Barzaniler"; Hamidiye Alayları, Kürt-Ermeni-Nasturi ilişkileri ve "Bitlis hareketi ve idam kararları" gibi başlıklarla birlikte ayrı bir dosya konusu olarak kayıt altına alınmıştır (Cilt 3, s. 107).

Ailenin öne çıkan simalarından Şeyh Abdüsselam Barzani, Osmanlı arşiv kayıtlarında özellikle anılan bir Barzani önderidir. İradeler (İ.) fonu içinde yer alan ve padişah emirlerinden oluşan İrade Harbiye (İ. HB) belgeleri arasında; Hamidiye Alayları'nın komuta kademeleri, alaylarda görevli şahsiyetler, alayların idari yapısı ve atamalarının yanı sıra "Barzaniler ve bilhassa Şeyh Abdüsselam Barzani" ile Hemavend aşiretine ve bağımsız Ermenistan için mücadele edenlerin idamına dair belgeler bulunmaktadır (Cilt 3, s. 112).

Barzanilere ilişkin belgeler, II. Abdülhamid döneminde Yıldız Sarayı'nda biriken belge serileri ile Meclis-i Vükela (Bakanlar Kurulu) kararlarının yer aldığı fonların oluşturduğu daha geniş bir arşivsel bağlamın parçasıdır; bu fonlardaki en önemli kararların Kürtlerle ilgili olduğu söylenebilir (Cilt 3, s. 111). Genel olarak bu dönem belgeleri, Osmanlı yönetiminin Kürtlere yönelik politikasını izleme ve yönlendirme ile Kürdistan'daki toplumsal yapı üzerinde çok sayıda otorite oluşturma yönündeki çabasını yansıtır (Cilt 3, s. 115).