İmâdüddîn el-İsfahânî

İmâdüddîn el-İsfahânî, Nûreddîn Zengî ve Selâhaddîn Eyyûbî döneminin önde gelen bürokratlarından, devlet kâtiplerinden ve tarihçilerinden biridir (Cilt 1, s. 158). Aynı zamanda ünlü bir şair, edip ve münşî olarak tanınmıştır.

Kâdî el-Fâzıl'dan sonra zamanının en büyük münşî ve kâtibi olarak kabul edilen İmâdüddîn, Sultan Selâhaddîn'in en fazla güvendiği adamlarından biriydi ve onun sır kâtipliğini yapmıştır (Cilt 1, s. 158). Çok sayıda Arapça ve Farsça münşeât (resmî evrak) kaleme almış, bunların bir kısmını eserlerine de almış, edebî münşeâtını ise bir dîvanda toplamıştır. İlmî faaliyetlerini hayatı boyunca idarî işlerle birlikte yürütmüş, edebiyat ve tarih alanlarında eser vermiştir (Cilt 1, s. 158). İlk bakışta sıradan bir kişi olarak göründüğü için, Kâdî el-Fâzıl'ın onun hakkında "İmâd çakmak gibidir; dışı soğuk görünür, içinde ise ateş vardır." dediği rivayet edilir. Edebî sanatlara düşkünlüğü eserlerine de yansımış, anlaşılması güç bir dil kullanmıştır (Cilt 1, s. 158).

En önemli eseri olan el-Berku'ş-Şâmî (Şam Şimşeği), gözlemlere ve belgelere dayanan son derece sağlam tarihî bir kaynaktır. Müellif, Nûreddîn ve Selâhaddîn'in yanında geçen günlerini parlayıp sönen bir şimşeğe benzettiği için eserine bu adı vermiştir (Cilt 1, s. 159). Sanatkârâne bir üslupla kaleme alınan ve yedi ciltten oluşan eserin yalnızca 573–575/1177–1180 yılları arasındaki olayları anlatan III. cildi ile 578–579/1182–1184 yılları olaylarını içeren V. cildi günümüze ulaşmıştır. Bündârî, eserin II. cildine Sene'l-Berkı'ş-Şâmî adıyla bir ihtisar (özet) çalışması yapmış, bu muhtasarın 583/1187 yılı sonuna kadarki kısmı zamanımıza kalmıştır (Cilt 1, s. 159). İmâdüddîn ayrıca el-Berku'ş-Şâmî'ye, Selâhaddîn'in vefatından kendi ölümüne kadar geçen hatıralarını ve Eyyûbîler tarihiyle ilgili olayları ihtiva eden bir devam eseri eklemiştir (Cilt 1, s. 159).

İmâdüddîn el-İsfahânî, çağdaşı ve sonraki pek çok tarihçiyi etkilemiştir. İbnü'l-Esîr, Ebû Şâme ve İbn Vâsıl gibi Eyyûbî dönemi tarihçileri onun eserlerinden alıntılar yapmıştır (Cilt 1, s. 159). Hasankeyf Eyyûbîleri tarihçisi İbnü'l-Münşî de eserinde İbnü'l-Esîr, Bahâeddîn b. Şeddâd, Ebû Şâme ve İbn Vâsıl ile birlikte İmâdüddîn el-İsfahânî'nin eserlerinden yararlanmıştır (Cilt 1, s. 196). Memlükler dönemi tarihçisi Aynî de Eyyûbîlerle ilgili bölümünde Kâdî el-Fâzıl, İbn Şeddâd, İbnü'l-Esîr ve Ebû Şâme'nin yanı sıra İmâdüddîn'in eserlerine başvurmuştur (Cilt 1, s. 201).

Eyyûbî tarihinin siyasi ve sosyal dinamiklerini tespit etmek için başvurulması gereken temel kaynaklar, büyük bir kısmı Eyyûbîler ve Memlükler döneminde telif edilmiş Arapça kronik ve biyografik eserlerdir. Bu çerçevede Selâhaddîn'le çağdaş olan İbnü'l-Esîr, Bahâeddîn b. Şeddâd, Kâdî el-Fâzıl ve İbn Ebî Tayyi'nin eserleriyle birlikte İmâdüddîn el-İsfahânî'nin eserleri, Selâhaddîn dönemi için temel kaynakların başında yer alır (Cilt 1, s. 202).