Annâzîler

Annâzî, di navbera salên 381-511/990-1171 de li herêma Cibal a li rojavayê Îranê xanedanek Kurd bû ku hikûm dikir. Di çavkaniyan de navê xanedanê bi awayên cuda derbas dibe: Dîroknasên wekî Hilâl b. Muhassin es-Sâbî û İbnü'l-Esîr navê wê wekî "Benû 'Annâz" didin; li gorî vê, 'Annâz ku ji peyva Erebî 'Anz (bizîn) hatiye girtin, tê wateya xwediyê bizinê, bazirganê bizinê an jî şivanê bizinê. Li hemberî vê, İbnü'l-Cevzî, Hamdullah Müstevfî û Şerefhan navê wê bi şêwazê "Benû 'Ayyâr" tomar dikin. Heke ev nakokî ji ber kopîkirina xelet a tîpên ku nivîsên wan dişibin hev nebe, îhtîmal e ku xanedan li gorî peyva Kurdî 'eyar, ku di nisbeya hin kesayetên Kurd de jî tê dîtin, hatiye navandin (Cild 1, r. 141).

Damezrandina Wê

Xanedan, di serdemekê de ku dewleta Abbasî qels bûbû, hate damezrandin. Damezrênerê wê, Ebü'l-Feth Muhammed b. 'Annâz eş-Şâzencânî el-Kürdî ye ku bi nisbeya eş-Şâzencânî tê naskirin (Cild 1, r. 141). Ev bilindbûn, di serdemekê de ku xanedanên Kurd li herêmê xurt dibûn, pêk hat; di heman serdemê de emîrê Hasanveyh, Bedir, bi piştgiriya hikûmdarê Büveyhî, Adudüddevle, li navendên wekî Sâbûrhâst, Dînever, Ahvâz, Burûcerd, Esedâbâd û Nihâvend serweriyek tam damezrandibû (Cild 1, r. 121).

Lûtkeya Hêza Wê

Annâzî, di serdema Ebü'ş-Şevk de gihîştine lûtkeya hêza xwe. Ebü'ş-Şevk, ku ji hawîrdora aştiyê ya ku ji ber têkiliyên zewacê peyda bûbû sûd wergirt, bi êrîşek nişka ve Tâhir b. Hilâl kuşt û hemû axên di destê Hasanveyh de, bi taybetî Kirmanşah, bi dest xist. Artêşa wî ya ku her diçû xurtir dibû, li Kirmanşahê hikûmdarê Hemedanê yê Büveyhî, Şemsüddevle, têk bir; di sala 420/1029 de Hemedan dorpêç kir û Tirkên Oğuz ên ku Dînever û Esedabad tehdît dikirin, rawestand, sala paşê jî Ukaylî têk bir û Dakûka bi dest xist. Lêbelê, îhmalkirina Ebü'ş-Şevk a avakirina saziyên siyasî û destwerdana wî ya pir caran di aloziyên herêmê de, rê li ber damezrandina serweriyek mayînde li ser axên di bin desthilatdariya wî de girt; di vê serdemê de di navbera endamên xanedanê de têkoşînek tund a desthilatdariyê çêbû (Cild 1, r. 142).

Hilweşîn û Dawiya Wê

Piştî ku Tugrul Bey di 18ê Kanûna Pêşîn a 1055an de ket Bexdayê û dawî li Büveyhî anî, serdemek dirêj a dîroka Annâzî di çavkaniyan de tarî dimîne. İbnü'l-Esîr, dema ku bûyerên sala 495/1102 vedibêje, dibêje ku neviyê Mühelhil, Sürkâb b. Bedr, Keleha Huftîzgân bi dest xistibû, lê di şerê xwe yê bi Tirkmenên Salgurlu re têk çû û tevahiya welatê xwe, ji bilî Dakûkâ û Şehrezor, winda kir. Sürkâb paşê dîsa bûbû serwerê Huftîzgânê, lê di sala 500/1107 de mir û birayê wî Ebû Mansûr li şûna wî derbas bû (Cild 1, r. 143). Bi mirina hikûmdarê dawî yê xanedanê, Ebû Mansûr, ku di sala 511/1117 de mir û nekarî pêşveçûna hêzên Oğuz ên ku Mâhideşt bi dest xistibûn û êrîşî Hânekînê kiribûn rawestîne, serweriya Annâzî bi dawî bû. Li gorî İbnü'l-Esîr û Şerefhan, serdema Annâzî 130 sal dom kir; têkoşînên tund ên di navbera Hasanveyh, Büveyhî, Kâkûyî û Selçukî de di vê serdemê de rê li ber avakirina îstîqrara siyasî, civakî û aborî li herêmê girt (Cild 1, r. 147).

Çavkanî

Di serê çavkaniyên bingehîn ên dîroka siyasî ya xanedana Annâzî de berhemên İbn Miskeveyh ên bi navê Tecâribü'l-Ümem ve Teʿâkibü'l-Himem, Kitâbü't-Târîh a Hilâl b. Muhassin es-Sâbî, el-Kâmil fi't-Târîh a İbnü'l-Esîr, el-Muntazam fî Târîhi'l-Mülûk ve'l-Ümem a İbnü'l-Cevzî, Târîh-i Güzîde a Hamdullah el-Müstevfî û Şerefnâme a Şerefhân hene (Cild 1, r. 147). Di nav van de, berhema dîroknasê serdema Büveyhî, Hilâl b. Muhassin es-Sâbî, ku salên 360-447/970-1055 vedigire, ji ber ku nivîskar bi saya erka xwe ya li qesra Büveyhî şahidê gelek bûyeran bûye û gihîştiye belgeyên fermî, xwedî nirxek taybet e; berhem, derbarê dîroka siyasî ya Annâzî û bi taybetî têkiliyên wan bi Ukaylî û Mezîdî re agahiyên girîng dide (Cild 1, r. 144).