Ali Emirî

Elî Emîrî (alî Emîri Efendi) di arşîva Osmanî de bi navê xwe hatiye naskirin, di kovara Osmanî ya Dîrok û Edebiyatê de û di pirtûkxaneya Fatih Milletê de bi kitêbên xwe tê naskirin (Tilmê 3, rûp. 47; Tîlmê 4, rûp.224; Tîlê 4, rûpa 52). Girîngiya wê ji bo lêkolînên dîrokî yên Kurd, her wiha cihê berfireh e ku belgeyên dewlemend ên derbarê bajar û eşîrên Kurd ên bi navê wê tê de ne, herwiha di weşana xwe de ji Amedê re hatiye diyarkirin (Til 3, s. 46; Tilt 4, s. 224). Tê ragihandin ku di nav wê de agahîyên girîng ên jiyana civakî, siyasî û aborî ya dîroka Kurdan têne avakirin (Volume 3, p. 48). Di nav qeydên di çarçoveya vê klasîkayê de belgeyên derbarê dereceyên medrese û mesrefên madrîsê yên li bajarên Kurdistanê hene; wek nimûne, li Madrîsên Şûcayê yên Amîdê ya navenda Diyarbekirê di 1119/1707 de Seyîd Ebdurrahman bi 30 akçeyê madrîsa kir û bi razîbûna xwe dest bi karê xwe kir. Di heman belgeyan de jî qeydên derbarê mûqaatên ku eşîrên Kurd bin û miqdarên bacê ku wan didin de hene; wek mînak qeydên ku derbarê muqaatê Reşî, Îzzeddîn û tevbîhiyê yên eşîrê Ekradê yên bin zendana Helebê de hene (Cilt 3, s. 46). Belgeyên di rêxistinkirinê de jî materyalên ku tê de tê de şerên desthilatdariyê yên berpirsên Kurd hene, wekî destnîşankirin û azilên Bayezidê jî hene (Tilp 3, p. 47). Armanca weşana kovara Ali Emîrî ew bû ku dewleta Osmanî xebatên xwe yên derbarê dîrok û edebîyetê û zimanê Osmanî û tirkî de ne baş bibîne (Volume 4, p. 224). Ali Emîrî Efendi her wiha di nava kadroya nivîskarên rojnameya siyasî û zanistî ya Îkdamê de di navbera salên 1894-1928 de, bi navên wek Samih Rîfat, Abdurrahman Şeref, Selim Sırrı, Rıza Nur û Hüseyin Cahit de cih digirt (Cilt 4, p. 202). ## Koleksiyona pirtûkên "Kitapları Ali Emiri Efendî" ya li Kitêbxaneya Neteweyî ya Fatihê di nava koleksiyonên sereke de ye ku kopiyên nivîsên dîrokî yên Osmanî hene; di çavkaniyan de tê diyarkirin ku kopîyên hin berheman di beşê dîrokê de ne (wek nimûne No. 552/1 û No. 131 bi qeydên) (Volume 4, rûpel 52). Koleksiyon, di nav nav navendên ku pirtûkxaneyên kronîkên Osmanî yên ku derbarê Kurdan de agahî dihewîne de ye, wekî Kitêbxaneya Dewletê ya Bayezid, Kitêba Mûzeya Qesra Topkapî û Kitêbê Saziya Dîrokê ya Tirkiyê (Bilt 4, p. 52).