Hasanveyh

Hasanveyh (Hasneveyh) mîrê Kurd ê damezrînerê sereke yê Mîrîtiya Kurd a Hasanveyhî ye ku di sedsala 10-11an de li herêma Cibâl a bakurê rojavayê Îranê hukumdarî dikir. Mîrîtiya ku bi navê Hasneviye jî tê zanîn, ji navê wî hatiye girtin (Cild 1, r. 119).

Kökeni ve Aşireti

Hasanveyh, endamê eşîra Berzikanî (Berzinî) bû ku li herêma Cibâl dijiya. Kesê ku di sala 330/941an de li Dînever û Şehrezorê bingeha Mîrîtiyê avêt, bavê wî, serokê eşîrê Hüseyin el-Berzikanî el-Kurdî ye; Hüseyin, di civaka xwe de bi wêrekî û comerdîya xwe dihat naskirin, bi xwişka Vindâd û Ğânım, serokên eşîra Ayşânî ya bi bandor a herêmê re zewicî û bû hevparê rêveberiya cihên wekî Dînever, Hemedân, Nihâvend, Sameğan û Şehrezorê ku di bin serweriya vê eşîrê de bûn (Cild 1, r. 119). Her çend di çavkaniyên klasîk de tê îdiakirin ku malbata Hasanveyhî Şiî bû, lê agahiyek tune ku vê îdiayê bi awayekî teqez piştrast bike (Cild 1, r. 119). Li gorî vegotineke din, Hasanveyh bi alîkariya eşîra Şazincân karî herêma Cibâlê bi awayekî fîîlî bixe bin serweriya xwe û Hasanveyhî wekî hêzek nû li herêmê derketin holê (Cild 2, r. 58).

Büveyhîlerle İlişkiler

Hasanveyh, bi Büveyhîyan re, ku hêza siyasî ya serdest a serdemê bûn, siyaseteke hevseng, hem di têkoşînê de hem jî di lihevkirinê de meşand. Wî wezîrê Büveyhî Ebü'l-Feth neçar kir ku bi şertê dayîna 50.000 dînar û gelek mal û heywanên siwarî, peymaneke aştiyê bike (Cild 1, r. 120). Tevî ku wî bi hukumdarê Büveyhî Rüknüddevle re têkiliyên baş pêş xist, hukumdarê Büveyhî yê Iraqê Muizüddevle ew wekî tehdîdek ji bo saltanata xwe dît û di sala 355/965an de artêşeke mezin şand ser Şehrezorê. Hasanveyh, vê artêşa Büveyhî ya ku ji Musulê derketibû, li cihekî li rojavayê Erbilê têk bir. Li ser vê yekê, Muizüddevle artêşeke duyem şand ser Dîneverê, lê tevî wêrankirina li Dîneverê, Hasanveyh berxwedana xwe domand; di encamê de Muizüddevle neçar ma ku 50.000 dînar bişîne û bi wî re aştiyê bike (Cild 1, r. 120).

Halefleri

Piştî mirina Hasanveyh, mîrîtî derbasî kurê wî Bedir b. Hasanveyh bû; Hukumdarê Büveyhî Adudüddevle, Bedir hil'at li xwe kir û ew wekî mîrê Hasanveyhîyan tayîn kir (Cild 1, r. 121). Şerefhan Bidlisî, piştî mirina Hasanveyh, behsa pevçûnên di nav malbata Hasanveyh de û bûyerên dramatîk ên xanedanê dike (Cild 2, r. 58).

Tarihî Kaynaklar

Agahiyên herî hêja yên derbarê serdema Hasanveyh û halefên wî de di çavkaniyên dîrokî yên serdema Îslamî de cih digirin. Berhema Îbn Miskeveyh a bi navê Tecâribü'l-ümem ve te'akibü'l-himem, ku bûyerên ji tûfanê heta sala mirina Adudüddevle, ango 372/983an vedibêje, ji ber ku nivîskar beşa derbarê serdema Büveyhîyan de li ser bingeha çavdêriyên xwe yên şexsî nivîsandiye, yek ji çavkaniyên herî hêja ye ku ronahiyê dide vê serdemê (Cild 1, r. 123). Hilâl es-Sâbî, derbarê çalakiyên avahîsaziyê yên Bedir b. Hasanveyh, têkiliyên wî bi Büveyhîyan re û rola wî ya çalak di nav xanedanê de agahiyên pir hêja tomar dike ku di tu çavkaniyeke din de nayên dîtin (Cild 1, r. 124). Pirtûka dîrokî ya giştî ya Îbnü'l-Esîr, el-Kâmil fi't-târîh jî ji bo damezrandina Hasanveyhîyan û çalakiyên mîrên wan yek ji çavkaniyên sereke yên referansê ye (Cild 1, r. 125).