Şerefnâme

Şerefnâme, Şeref Han (Bidlisî) tarafından kaleme alınan, Kürt aşiretlerinin ve Kürtlerin kurduğu hanedanların tarihini konu edinen temel bir kaynak eserdir. İslami dönem Kürt tarihi kaynaklarının başında gelir (Cilt 1, s. 146).

İçeriği ve Yapısı

Eser, Kürt boylarının neseplerinin zikredildiği bir mukaddime ile başlar. Bu mukaddimenin ardından birinci ciltte Kürt aşiretleri ve Kürtlerin kurduğu hanedanların tarihine, buna ilaveten Şeref Han'ın otobiyografisine yer verilir. İkinci ciltte ise 689/1290'dan 1005/1597 yılına kadar Osmanlı sultanları ile onlara çağdaş olan İran ve Turan hükümdarlarının tarihi anlatılır (Cilt 1, s. 146).

Kaynak Olarak Önemi

Şerefnâme, Kürt tarihinin İslami dönem kaynakları arasında İbn Miskeveyh'in Tecâribü'l-Ümem'i, Hilâl b. Muhassin es-Sâbî'nin Kitâbü't-Târîh'i, İbnü'l-Esîr'in el-Kâmil fi't-Târîh'i, İbnü'l-Cevzî'nin el-Muntazam'ı ve Hamdullah el-Müstevfî'nin Târîh-i Güzîde'si ile birlikte sayılan başlıca eserlerdendir (Cilt 1, s. 147). Sonraki kaynaklarca da sıkça başvurulan bir referanstır; örneğin Annâzî hanedanının siyasi tarihi için temel kaynaklar arasında gösterilir ve İbnü'l-Esîr ile Şeref Han'a göre Annâzîler dönemi 130 yıl sürmüştür (Cilt 1, s. 147).

Lor Mîrlikleri

Şeref Han Bidlisî eserinde, Büyük Lor ve Küçük Lor Mîrlikleri'nin mensuplarını ve hükümdarlarını, bu hanedanların yaşadığı dramatik olayları, ayrıca Selçuklular, Moğollar ve Osmanlılarla ilişkilerini anlatmıştır (Cilt 2, s. 58).

Sonraki Dönem Müelliflerince Kullanımı

Şerefnâme, sonraki yüzyılların müellifleri için de başvuru kaynağı olmayı sürdürmüştür; 19. yüzyılda Osmanlı-İran sınırını anlatan bir müellif, Şerefnâme'ye atıf yaparak Hizan'da halkın Müslüman olduğunu, geceleyin ve seherlerde kalkıp ibadet ettiklerini yazmıştır (Cilt 4, s. 40).

Koleksiyon Kaynaklarında: Tarihleme ve Modern Edisyon

Modern literatür eserin tamamlanış tarihini netleştirir: Şeref Han Bitlisi (1543-1603), Kürt emirliklerinin hükümdar ailelerinin tarihini konu alan ve derin bilgiyle yazılmış (erudite) bir eser olarak nitelenen Şerefnâme'yi 1596'da tamamlamıştır (Koleksiyon: Gunter, Historical Dictionary of the Kurds, PDF s. 20, 30). Eserin İngilizce tam çevirisi ve şerhi, "The Sharafnâma or the History of the Kurdish Nation" başlığıyla M. R. Izady tarafından hazırlanmış ve Mazda Publishers tarafından 2005'te Costa Mesa'da yayımlanmıştır (Koleksiyon: Bitlîsî/Izady, The Sharafnâma, PDF s. 1-3). Izady'nin şerhinde, eserde Bitlis adı için kullanılan varyant yazımların değerlendirilmesi gibi filolojik notlar da yer alır (Koleksiyon: Bitlîsî/Izady, The Sharafnâma, PDF s. 17).

Yayımlanması

Şerefnâme'yi Saint Petersburg nüshasına dayanarak ilk defa Wolkow bilim dünyasına tanıtmış (JA, VIII [1826], s. 291-298), ardından eser V. Velyaminov-Zernov tarafından iki cilt halinde yayımlanmıştır (Cherefnameh ou histoire des Kourdes, par Scheref, Prince des Bidlis, Saint Petersburg 1860-1862). Muhammed Abbâsî bu baskıyı esas alarak eseri mukaddime, ekler ve fihristler ilavesiyle yeniden neşretmiştir (Tahran 1343 hş./1965, 1347 hş./1968). Eser çok sayıda dile çevrilmiştir (Cilt 1, s. 146).