Hakkâri

حەکاری (حکاری) ناوچەیەکی ئاڵا و خێڵەکییە لە ناوچە شاخاوییەکانی میزۆپۆتامیا، کە لەلایەن گەورەکانی کوردەوە بەڕێوەدەبرێت. ناوەکە بە بەردەوامی لەگەڵ کوردەکان لە سەرچاوەدا کە لە جوگرافیای ئیسلامی ناوەڕاستەوە تا بەڵگەنامەکانی ئەرشیفی عوسمانیی سەردەمی نوێدا درێژدەبێت. ## لە سەرچاوەکانی جوگرافیا ناوەراستیدا حەکەری لە کتێبی موعجمەول بولدان کە بە تەواوی ئینسایکڵۆپیدیای جوگرافیای جیهانی ئیسلامی کە تا ئەمڕۆ گەیشتووە، لە ناوەندی کتێبخانەکانی ناوچەکە هاتووە، هاوکات لەگەڵ Hulvân، Erbil، Karmîsîn (Kirmanşah) ، Nihavend و Şehrezor (کلد 2، لاپەڕە 26). بەپێی زانیارییەکانی هەمان بەرهەم، حەکەری شارێکە لە سەرەوەی موسڵ لە جەزیرەتوو ئیبن عومەر و لەوێ کوردەکان "حەکەرییە" دەژین (بەشی ٢، ٢٦). لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی حەکەری دا تۆمار کراوە کە کوردەکان نیشتەجێ بوون؛ شوێنەکانی وەک گێرگیل، ئیمادیە و بای بە ناوچەکە پەیوەندیان پێوە بووە، و بیتلیس لەژێر دەسەڵاتی ئیزەدین شیر بە (جلد ٤، ٤٠) دا. 49). لە سەدەی شانزەمەوە لە کتێبی موهەنمییدا لەگەڵ شارەکانی وەک ھەقەری و ڤان و بیتلیس باسی کێشە سەربازییەکان و ئاسایشی سنوورەکان کراوە (جلد ٣، لاپەڕە ١٤). لە پۆلێنکردنی جەودەتدا ئاماژە بە وەرگرتن و وەرگرتن لە حەقاری و دیاربەکر و ماردین و ئیرزورم و وان و بیتلیس و موسڵ کراوە (کلتی ٣، پەڕەی ٤١). بەڵگەنامەکانى تایبەت بە ڕێكخستنى دارایی و ئابوری لە ئاڵای موش و حەققەریدا، کتێبى مانگانەى سەربازى سەرپێچی کە بە کۆکردنەوەى باجەوە مامەندە بوون (بەژمارى ٣، لاپەڕە ٧١) ، ڕێوشوێنەکان بۆ ڕێگریکردن لە خوێى هاوردەکراو لە ئێرانەوە بۆ حەقەری (بەجمارەى ٣،لاپەڕە ٩٦) و ڕێوشووێنەکانى ڕێگری کردن لە کڕین لە ئاژەڵى ناوچەکە (بەگمارەى٣،لاپەرە ٦٩) تێدایە. شەڕی کورد-نێستوری لە هێڵی حەقاری-موسڵدا لە نووسراوەکانی ئەرشیفدا دەردەکەوێت (کلتی ٣، پەڕە ٩٥). هەروەها مەجلیسەی حەقەری کە لەسەر ناکۆکییەکانی نێوان حەقار و کۆمەڵگای ئەرمەنی ناوچەکە بەڕێوەچوو، بابەتی هەڵوێست بووە سەبارەت بە کێشە ئیداری و نێوجماوەرەکانی ناوچەکە (کلتى ٣،پەڕە ٦٨).