Tebriz

تێبریبز یەکێکە لە شارە سەرەکییەکانی جوگرافیای مێژووی ئازەربایجان. لە باڵی ڕۆژهەڵاتی مێژووی کورددا، ناوەندێکە کە زۆر جار لە چوارچێوەی شەڕی دەسەڵاتی سیاسی و ژیانی زانستی و بازرگانیدا ئاماژە پێکراوە. ## شارە شوێنی جوگرافیا لە نێوان شارە گرنگەکانی ناوچەکەدا هاتووە و لە سەرچاوەکانی جوگرافیی سەردەمی ئیسلامیدا وەک خاڵێکی گرێبەست لە تۆڕێکی بەرفراواندا دەردەکەوێت. شاری ئەمید، سوریا، بەغدا، حەلێپ، میسر، موسڵ، حۆراسان، نیشابور و بەلح، لەگەڵ ئەو شارانەی کە یاقوت حەمەوی خوێندەواری و زانستە، تێبریس دەگرێتەوە (بەجلی ٢، ٢٦). لە خانەوادەی ڕەڤادی کە بەشێکی زۆری ئازەربایجان دەگرێتەوە و دامەزرێنەرەکەی محەمەد بن حسێن رەوەوادیە، کوڕی حوسێن بن حسێنی کە دوای کۆچی دوایی محەمێد بن حسێین بە ناوی عەب ال هەیجە رەوادەیی ناسراوە، توانیویەتی ناوچەی تەبریزی داگیر بکات و ناوبراو بە ناوبژیوانی خۆی بگوازێتەوە (Cilt 2, p. 61). شاعیر کەتران تەبریزی کە لە کۆشکی شدەعدی بەناوبانگ بوو، لە شارەکە ڕەچاوکردنی خۆی وەرگرتووە (جولەی ١، لاپەڕە ١٠٧). لە تۆمارەکانی ئەرشیفدا دەردەکەوێت کە لە چارەکی یەکەمی سەدەی زایینی زایینیدا لە تیبریزدا لە هێزە عوسمانییەکان کە لە کوردستاندا بوون یارمەتی زاهیر درا (جلد 3، پ. 37). لە نووسینی مێژوویی عوسمانیدا کارەکانی "جۆرجیا سەفەر و تێبریز"ی (جلدی 4، پ.33) ی تەعلیکی-زادەی محەمەد سوبی ئێفەندی ناوی شارەکە هەڵگرتووە. لە سەرەتای سەدەی رابردوودا تێبریت وەک ناوەندێکی سیاسی کە بەڵێنی ئێران تێدابوو، لە بەڵگەنامەکاندا دەردەکەوێت؛ ئەو نووسینانەی بەڵێنی ئەرمەن و ناسوریان بۆ سیمکۆ دەنێردرێن و نوێنەری بەریتانیا لێرە کۆدەبێتەوە لەسەر پاشایەتی (توێبە 3, لاپەڕە 122; توێبە 3 لاپەڕەی 123). لە گفتوگۆکاندا سەبارەت بە سنوورە جوگرافییەکانی کوردستان، وەک شاری تەبرز، دیاربەکر، موسڵ، بەغداد و هه مه دن، وەک سەنتەری دانیشتوانی ئێرانی هەژمارکرا کە دەکەوێتە سنووری کوردستان و دەرەوەی کوردستان (کلید ٤، لاپەڕە ١١١؛ کلید ٤, لاپەڕەی ١١٢).