Zap

زاپ ناوە بۆ دوو دەستە گەورەی ڕووباری دیجلە لە میزۆپۆتامیا: زاپی گەورە و زاپە بچووک لە زاپۆ. ئەو ڕووبارانە لە جوگرافیای مێژووی کوردیدا جێگەیەکی ناوەندیان هەیە و زۆر جار لە سەرچاوەدا ئاماژەیان بۆ کراوە کە لە سەردەمی کۆنەوە تا سەردەمی ئیسلامی. ## جوگرافیای سەردەمی ئیسلامی ئەدەبیاتی جوگرافیا سەردەمی ئیسالمی، زاپی گەورە و زاپە بچووک بە گرنگترین دەستەکانی ڕووباری دیجلە پێناسە دەکات؛ ئەلڤێردی هەردوو ڕووبارەکە بە "دوو زاپ" یان "زابیان" ناو دەبات و ئاماژە بەوە دەکات کە هەردوو زاپەکە لە ئازەربایجان و ئەرمەنستانەوە لەدایک بوون (جلد ٢، پەڕە ٨٥). ئەم ڕووبارانە لە نێو ئەو ڕووبارانەی کە لە سەردەمی کۆنەوە یەکەمین نیشتەجێبوونەکانی مرۆڤ پێکهێناوە، کە جگە لە هاتووچۆ و سەرچاوەی خۆراک ڕۆڵێکی سەرەکییان لە گەشەپێدانی کشتوکاڵدا هەیە؛ لە کتێبی جیوگرافی ئیسلامیدا پێناسەی ورد بۆ ڕووبارەکان تەرخانکراوە کە ئەم گرنگییە بنیاد دەنێت (توێغەی ٢، لاپەڕە ٨٤). یەکێک لەو بەرهەمانە بە تایبەتی زانیاری لەسەر دانیشتووانی ناوچەکانی دەوروبەری ڕووباری دیجل و زاپ (کورد و گەورە) و ڕێڕەوەکانی بەکارھێنراو لەو جوگرافیایەدا دەخاتە ڕوو (جلد ١، لاپەڕە ٣٠). ئەمیانۆس مارسیلینۆس لە خەباتی ساسانی-رۆما لە سەدەی چوارەمدا ئاماژەی بە "خەڵکی زاپ" دەکات کە لە ناو گەلانی ناوخۆییدا ئاماژەی پێکردووە، ئەم جۆرە تۆمارانە گرنگن بۆ ئەوەی زانیارییان لەسەر ژیانی ئایینی دانیشتووانی ناوچەکە بدەن لە باوەڕە ئایینییەکانەوە تا کردەوەکانی ڕۆژانە (جملە ١، لاپەڕە ١٩). ئەم زانیاریانە بە شێوەیەکی بەرچاو بە هۆی ئەوەی کە ببێتە هۆی ئەوەی مشتومڕەکان لەسەر ئەوەی کە ئایا کوردەکان زەردەشتییان بوون یان نا (جلد ١، پەڕە ٥٥). مێژووی مار قارداغ کە ڕۆشنبیری مێژووی کۆنی دێرینانی ناوچەکە دەکات، زانیاری گرنگ لە ناوچەی ئەدیابەن لە ناوەندی هەولێردا هەیە (هەرێمێک لە نوسایبینەوە تا ڕووباری دیالە درێژ دەبێتەوە) و کوردەکان ڕاستەوخۆ ئەنار دەکەن (جلدی ١،پەڕە ٥٨).