İbn Vâsıl

İbn Vâsıl (İbn Vâsıl el-Hamevî), Eyyûbîler ve erken Memlük döneminde yaşamış, Hama merkezli bir tarihçi ve âlimdir. Eyyûbî tarihinin temel kaynak yazarları arasında sayılır.

Eğitimine babasının gözetimi altında Hama'da başlayan İbn Vâsıl, 621/1224 yılında Dımaşk sâhibi el-Melikü'l-Muazzam İsa'nın babasını davet etmesi üzerine babasıyla birlikte Dımaşk'a gitti (Cilt 1, s. 186). Yetiştiği ilmî çevre içinde, Mısırlı matematikçi Alemüddîn Kayser'in çok sayıda öğrencisi arasında "Eyyûbî tarihçisi İbn Vâsıl el-Hamevî" olarak anılır (Cilt 1, s. 171).

Çok yönlü bir âlim olan İbn Vâsıl, Dımaşk, Kudüs, Halep, Kerek ve Hama'da Eyyûbî hükümdarlarının himayesinde ilmî faaliyetlerini sürdürdü. 631/1233 yılının başlarında Hama hâkimi el-Melikü'l-Muzaffer Mahmûd'un hizmetine girdi ve Hama'da bir rasathane ile çeşitli astronomik aletlerin yapımında Mısırlı matematikçi ve mühendis Alemüddîn Kayser'e yardımcı oldu. 642/1244 yılında gittiği Kahire'de, kendisiyle uzun süren bir dostluk kuracağı Eyyûbî hükümdarı el-Melikü's-Sâlih'in nâibi Hüsâmeddîn el-Hezbânî tarafından karşılandı. Mısır'da Eyyûbî ve Memlük hâkimiyeti döneminde bürokraside muhtelif görevler üstlenen İbn Vâsıl, 697/1297 yılında Hama'da vefat etti (Cilt 1, s. 186).

İbn Vâsıl'ın en tanınmış eseri Müferricü'l-Kürûb'tur; eserin belirli bir tarihe kadar olan kısmı Cemâleddin eş-Şeyyâl ve Haseneyn Muhammed Rebîʿ tarafından beş cilt olarak, 661/1263 yılına kadar olan kısmı ise Ömer Abdüsselam Tedmürî tarafından tek cilt halinde neşredilmiştir. Tarih alanında yazdığı diğer eseri, 636/1239 yılına kadarki olayları ele aldığı iki ciltlik et-Târîhü's-Sâlihî adlı muhtasar İslam tarihi çalışmasıdır. Bu eseri, 636 yılında Dımaşk'a gelen Eyyûbî hükümdarı el-Melikü's-Sâlih'e takdim etmiştir; çalışmanın, günümüze ulaşmamış et-Târîhü'l-Kebîr adlı geniş hacimli kitabının özeti olması kuvvetle muhtemeldir. Eserde Eyyûbîlerin siyasi tarihi kronolojik bir biçimde özetlenmiştir (Cilt 1, s. 187).

İbn Vâsıl'ın eserleri kendisinden sonraki tarih yazımı için önemli bir kaynak olmuştur. El-Mekîn'in et-Târîhü's-Sâlihî adlı genel tarih kitabıyla olan yakın benzerliği, el-Mekîn'in İbn Vâsıl'dan yoğun bir şekilde yararlandığını düşündürmektedir (Cilt 1, s. 182).