Dımaşk

دمشق (شام)، شهری است که در دوره ایوبی مرکز سیاسی و علمی بلاد الشام بوده و بسیاری از مورخان، فقیهان و عالمان که منبعی برای تاریخ کرد هستند، در آن زندگی کرده، تدریس کرده یا وفات یافته‌اند.

پیوند با صلاح‌الدین

پیوند شهر با تاریخ کرد، عمدتاً از طریق صلاح‌الدین ایوبی برقرار می‌شود. صلاح‌الدین ابتدا حاکمیت خود را در دمشق برقرار کرد، اسامه بن منقذ را که در حسانکیف بود، به اینجا دعوت کرد و برای او حقوق تعیین کرد و خانه و زمین اختصاص داد؛ اسامه که از تجربیاتش در مورد صلیبیون بهره‌برداری می‌شد، در مسائل نظامی و سیاسی به صلاح‌الدین مشاوره داد و پس از دیدن فتح قدس در سال 584/1188 در دمشق وفات یافت (جلد 1، ص. 153).

مرکز علم

دمشق در عین حال یک مرکز جاذبه و علم بود. صلاح‌الدین، با تقدیر از دانش علمی عبداللطیف البغدادی که در بغداد و موصل رشد کرده و در سال 1192 در قدس با او آشنا شده بود، او را با حقوق ماهانه 100 دینار به عنوان مدرس در مسجد دمشق منصوب کرد (جلد 1، ص. 164). سبط ابن الجوزی در سنین جوانی به دمشق آمد و در آنجا ساکن شد، شروع به تدریس فقه کرد، مورد پسند فرزندان الملک العادل قرار گرفت و به عنوان مدرس در مدارس شبلیه و بدریه منصوب شد، برای مدت طولانی در مسجد اموی وعظ کرد و مردم را به جهاد علیه صلیبیون تشویق کرد و در سال 654/1256 در دمشق وفات یافت (جلد 1، ص. 173). علم‌الدین قیصر نیز که عالمی ماهر در زمینه‌های ریاضیات، نجوم و معماری بود، پس از عزل از مقام خود به دمشق بازگشت و در سال 649/1251 در اینجا وفات یافت (جلد 1، ص. 172).

مدارس آن

شهر در دوره ایوبی با مدارس مهم خود شناخته می‌شد. ابوشامه، در دمشق که تا زمان وفاتش از آن جدا نشد، در مدارس عادلیه و رکنیه که به شافعیان اختصاص داشت، تدریس کرد؛ تا سال 660/1261 در مدرسه عادلیه و پس از این تاریخ در مدرسه رکنیه تدریس کرد (جلد 1، ص. 178). در دوره گذار بین ایوبیان و ممالیک، ابن خلکان پس از سال 659/1260 توسط بایبرس، حاکم مملوک، به عنوان قاضی القضات شام منصوب شد، با این سمت، مدیریت تمامی مساجد، بیمارستان‌ها و مدارس شام نیز به او واگذار شد؛ و برای مدارس عادلیه، ناصریه، عذراویه، فلکیه، رکنیه، اقبالیه و بهسنیه که مسئول آموزش آنها بود، معیدانی منصوب کرد (جلد 1، ص. 183).

موضوع تاریخ‌نگاری

دمشق، موضوع تاریخ‌نگاری اختصاص یافته به خود نیز بوده است. مهمترین اثر ابن عساکر که به دست ما رسیده، کتاب 80 جلدی تاریخ مدینه دمشق است؛ مؤلف در طول سفرهای خود در شهرهای قدیمی مروانی که از آنها بازدید کرده بود، با بسیاری از عالمان باقی‌مانده از دوره مروانیان دیدار کرده و در اثر خود درباره آنها اطلاعات داده است، و در سال 571/1175 در دمشق وفات یافت (جلد 1، ص. 136). تهدیدات نظامی که شهر با آن مواجه شده نیز در منابع منعکس شده است: ذیل ابوشامه بر الروضتین به نام تراجم رجال القرنین، اطلاعات اصیل و دقیقی درباره محاصره دمشق توسط الملک الکامل در سال 635/1238 و توسط مغولان در سال 658/1260 ارائه می‌دهد (جلد 1، ص. 179).