İsfahan

اصفهان (در منابع به شکل Isbahan نیز آمده است)، واقع در منطقه جبال ایران و در منابع دوره اسلامی تاریخ کرد هم به عنوان یک مرکز علمی و هم به عنوان یک نقطه مرزی جغرافیایی برجسته است. قزوینی، شهر را در بخش مرکزی ایران امروزی، در قسمت جنوب شرقی منطقه جبال قرار می‌دهد و آن را مکانی بزرگ، باشکوه و با خاک حاصلخیز توصیف می‌کند (جلد 2، ص. 88). محصولات صنایع دستی شهر، به ویژه لباس‌های ساخته شده از ابریشم و پنبه، به عراق، خراسان و خوزستان و سایر شهرهای منطقه جبال صادر می‌شد (جلد 2، ص. 89).

مرکز علم و تاریخ

این شهر با دانشمندان و مورخانی که منبع تاریخ کرد بوده‌اند، مرتبط است. ابن مسکویه، فیلسوف، متفکر اخلاق و مورخ که با لقب "المعلم الثالث" شناخته می‌شود، به عنوان یک بوروکرات و دانشمند که در خدمت وزرای بویهیان بوده، یکی از شخصیت‌های مهم دوران خود بوده است؛ و در 9 صفر 421 هجری قمری (16 فوریه 1030 میلادی) احتمالاً در اصفهان درگذشته است (جلد 1، ص. 123). اثر او با نام "تجارب الأمم و تعاقب الهمم" که وقایع را از طوفان تا سال وفات عضدالدوله در 372 هجری قمری/983 میلادی روایت می‌کند، یکی از ارزشمندترین منابع برای دوره بویهیان است که بخش پایانی آن را بر اساس مشاهدات شخصی خود نوشته است (جلد 1، ص. 123). عمادالدین اصفهانی که نسبت این شهر را با خود دارد، از مؤلفان اصلی بوده که مورخان بعدی به او مراجعه کرده‌اند؛ ابن المنشی در اثر خود از مورخانی چون ابن الأثیر، بهاءالدین بن شداد، عمادالدین اصفهانی، ابوشامه و ابن واصل بهره برده است (جلد 1، ص. 196)، به همین ترتیب، عینی نیز در مورد دوره ایوبیان به آثار قاضی الفاضل، عمادالدین اصفهانی، ابن شداد، ابن الأثیر و ابوشامه استناد کرده است (جلد 1، ص. 201).

نقطه مرزی در سکونتگاه‌های کرد

اصفهان در منابع جغرافیایی تاریخ کرد، به ویژه به عنوان یک نقطه مرجع برای تعیین موقعیت قبایل و سکونتگاه‌های کرد، مکرراً ذکر می‌شود. بازنجانی‌ها، که به گفته اصطخری، با وجود مهاجرت از فارس، اراضی بسیاری در مرز فارس داشتند، در مرز اصفهان قرار دارند (جلد 2، ص. 17). همچنین مازنجانی‌ها که در مرز اصفهان زندگی می‌کنند، به عنوان یک قبیله کرد که از یک "زُم" به آنجا منتقل شده‌اند، ثبت شده‌اند (جلد 2، ص. 19). اولین "رَم" از رم‌های سکونتگاه‌های کرد، رم حسن بن جیلوَیه (رامیجان)، پس از اصفهان قرار می‌گیرد؛ یک مرز آن در بیدا و مرز دیگرش به اصفهان می‌رسد (جلد 2، ص. 25).

کوه لر و سرزمین کرد

این شهر به عنوان نشانه‌ای مرزی برای جغرافیای کوهستانی که با کردها همذات پنداری می‌شود، نیز دیده می‌شود. ابن شداد می‌گوید که بین شهر شوشتر/شوشتر در خوزستان و اصفهان، کوه لُر (جبل لُر) با طولی حدود شش روز راه قرار دارد، و در آنجا طایفه‌ای از کردها زندگی می‌کنند و این منطقه سرزمین اصلی کردهاست (جلد 2، ص. 31؛ جلد 2، ص. 35). ابن بطوطه نیز این کوه متعلق به کردها را بین اصفهان و خوزستان قرار می‌دهد (جلد 2، ص. 37). در دوره مملوک، صفی‌الدین بغدادی در اثر خود به نام "مراصد الاطلاع" هنگام صحبت از قبایل مشهور کرد، یعنی لرها، منطقه را بین اصفهان و خوزستان توصیف کرده است (جلد 2، ص. 55).