Belazurî

Belazurî, ku bi navê xwe yê tam Ebü’l-Hasen Ahmed b. Yahyâ b. Câbir tê zanîn, yek ji mezintirîn dîroknasên Îslamê ye ku di sedsala IX. de jiyaye (Cilt 1, s. 89; Cilt 2, s. 11). Her çend cih û dîroka jidayikbûna wî ne diyar be jî, ji ber ku berhemeke xwe ya bi Farsî nivîsîbû wergerandiye Erebî, wekî bi eslê xwe Îranî tê qebûlkirin (Cilt 1, s. 89; Cilt 2, s. 11). Xwendina xwe ya kevneşopî li Dımaşk û Humusê qedandiye, paşê çûye Bexdayê û ji gelek muhaddis, dîroknas û zanyarên nesebê ji aliyê zanistî ve sûd wergirtiye (Cilt 1, s. 89; Cilt 2, s. 11). Belazurî, ji aliyê xelîfeyên Ebasî û wezîran ve hatiye parastin, bi taybetî jî nêzî deh salan nedîmtiya xelîfe Mütevekkil-Alellah kiriye; di salên 279/892-93 de li Bexdayê wefat kiriye (Cilt 1, s. 89; Cilt 2, s. 11).

Berhema herî girîng a Belazurî ya derbarê dîroka Kurd û Kurdistanê de Fütûḥu’l-büldân e (Cilt 1, s. 89; Cilt 2, s. 11). Ev berhema yek-cildî, ji dema Pêxemberê Îslamê heta sedsala III. ya hicrî, fethên pêşîn ên Misilmanan li gorî herêm û bajaran dinirxîne û di derbarê fethên pêşîn ên Îslamê de wekî çavkaniya herî zexm tê qebûlkirin (Cilt 1, s. 89; Cilt 2, s. 11). Di berhemê de, li gel dîroka siyasî, agahiyên derbarê mijarên îdarî, civakî û aborî de jî cih girtine (Cilt 1, s. 89; Cilt 2, s. 11).

Belazurî, di Fütûḥu’l-büldân de, derbarê ka Misilmanan çawa bajarên Kurdan ên li herêma Cezire bi rêya aştiyê an şer fetih kirine de, agahiyên hêja pêşkêş dike (Cilt 1, s. 89; Cilt 2, s. 11). Bi taybetî jî, ew radigihîne ku tevgera fethkirin û Erebkirina Sincarê bi fermana İyaz b. Ğanem, ji salên 18-19/639-640 û pê ve dest pê kiriye (Cilt 1, s. 89; Cilt 2, s. 11). Di berhema xwe ya bi navê Fütûḥu’l-büldân de, peyva Kurd (Ekrad) di heşt cihan de bi kar aniye, û yek ji yekemîn dîroknas û erdnîgarnasên Îslamê ye ku di dema fethên Îslamê de behsa hin eşîrên Kurd ên li Azerbaycanê dijîn kiriye (Cilt 1, s. 89; Cilt 2, s. 11). Her weha, di berhema Belazurî ya bi navê Ensa-bü’l-Eşraf de jî rîwayetên derbarê Kurdan de hene (Cilt 1, s. 92).