Celali

Celali, yek ji eşîrên mezin ên Kurd e ku li herêma hevdûbirîna sînorên Osmanlı, Îran û Rûsya dijî (Cilt 4, r. 78).

Mehmed Hurşid, di berhema xwe ya bi navê Seyahatnâme-i Hudud de Celali; digel Atmanî, Baban, Badikî, Bıradost, Caf, Hayderan, Hemavend, Lek, Milan, Rişvan, Sebkî, Şemsikî, Şemzînan, Şeyhbızın, Şeyh Hasenan, Şikakî û Zîlan di nav eşîrên mezin ên Kurd ên herêmê de dihesibîne û derbarê van eşîran û şaxên wan de agahiyên berfireh dide (Cilt 4, r. 78). Di van çavkaniyan de; gengaz e ku meriv rastî agahiyên berfireh ên wekî şaxên eşîran, hejmara malbatan, baweriyên wan (Îslam an Êzîdî), çavkaniyên debara wan, hejmara heywanên wan, zozan û germiyanên wan û li ser axa kîjan împaratoriyê ne, were (Cilt 4, r. 78).

Eşîra Celali, li gorî rewşa ku ji ber jiyana li ser sînor derketiye holê, di navbera du dewletan de hatiye dabeşkirin. Di belgeyekê de ku ji serdema II. Abdülhamid e, tê gotin ku beşek ji eşîrê di bin serweriya dewleta Îranê de ye, û piraniya wan jî bi saya padîşah di nav Alayên Siwariyên Sivik ên Hamidiye de hatine cîh kirin (Cilt 3, r. 77). Tê dîtin ku Celali, ku li ser sînorê Osmanlı-Îranê ye û digel eşîrên wekî Haydaranlu, Sebiki, Semsiki, Hemedanlu, Zilanlu û Mifri tê behskirin, di navenda mijarên wekî kîjan dewletê eşîrên li vê herêma sînorî girêdayî ne, binpêkirinên sînor û bicihkirina eşîrên koçer de cih digire (Cilt 4, r. 81). Di heman çavkaniyê de bal kişandina ser helwestên serhildêr ên eşîrê yên li dijî Osmanlı, nîşan dide ku Celali di pevçûnên li ser sînor de di rewşek berbiçav de ye (Cilt 4, r. 81).

Di weşanên periyodîk û berhemên Osmanlı de, derbarê serdemên berê de agahî li ser Kurdên ku beşdarî serhildanên Celali bûne jî hatine dayîn; di vê çarçoveyê de, her çend hin begên Kurd ên mêrxas gelek xizmet ji Osmanlı re kiribin jî, tê gotin ku paşê ji ber xizanî û birçîbûnê ketine serhildanê (Cilt 4, r. 45).