Mardiler

Mardiler (Mardlar / Amardiler), antik ve klasik kaynaklarda Kürtlerle ilişkilendirilen, savaşçılığıyla ve dağlık coğrafyaya bağlı yaşam tarzıyla öne çıkan bir kavimdir. Kaynaklarda dönem dönem Hyrcania bölgesi, Media ile Armenia dağlarının sınırları ve Armenia içleri gibi farklı coğrafyalarla anılırlar.

Kavmi belirli bir coğrafyayla birlikte ilk defa anan kaynak Strabon'dur. Strabon, Mardlar/Amardiler adlı bu grubu bir Pers aşireti olarak niteler ve önce Anariakilerle beraber Hyrcania bölgesiyle ilişkilendirir (11.6.1-2); aynı bölümün devamında ise Media ile Armenia dağlarının sınırlarında yaşayan Amardileri Gelae, Cadusii, Vitii ve Anariake gibi kavimlerle birlikte zikreder (11.6.4-7) (Cilt 1, s. 31). Diodorus ise Mardilerle Cossaeileri Hyrcania bölgesinde anar; Bibliotheke Historike'de Mard kavminin bölgenin güney ve güneybatısında yerleşik olduğunu, Cossaeilerle birlikte Makedonlara/Büyük İskender'in ordusuna karşı düşmanlık beslediklerini aktarır. Diodorus, diğer yerli unsurlara göre cesaretleri ve savaşçılıklarıyla öne çıkan Mardilerin ve Cossaeilerin Makedonlara karşı bir çarpışmada üstünlük sağladıklarını da belirtir (17.59.1-5); Pers kralı III. Darius'un ordusunda görev alan Mardi birlikleriyle karşılaşan Büyük İskender'in ordusunun ise onları dağların ücra yerlerine doğru sürdüğünü yazar (Cilt 1, s. 29).

Mardların Pers ordusundaki varlığı başka kaynaklarda da görülür. Curtius, Pers ordusunda iki komutanın yönettiği Persler, Mardlar ve Sogdianalıların bulunduğunu kaydeder (4.12.7) ve Büyük İskender'in İran içlerine ilerledikten sonra Mardlara saldırdığını yazar. Curtius ayrıca Mardların gündelik yaşamına dair önemli ayrıntılar verir: Mardlar Perslerden tamamen farklı bir kültüre sahipti, barınmak için dağlarda yapay mağaralarda yaşıyor, daha çok etle besleniyor ve kadınları saçları açık dolaşıyordu (Cilt 1, s. 46). Mardlı savaşçılar yalnızca Pers tarafında değil, Roma'ya karşı savaşan ordularda da yer almıştır; Murat Nehri'ni (Arsania) aşıp Roma ordusuyla savaşan Tigranes'in ordusunda, Iberyalı mızraklı birliğin yanı sıra Mardlı okçuların da konuşlandırıldığı aktarılır (31.5) (Cilt 1, s. 33).

Kaynaklarda Mardilerin belirgin bir özelliği, dağları sığınak edinmeleri ve haydutlukla anılmalarıdır. Arrianus, tıpkı Diodorus gibi Mardilerin Perslere yakın yaşadığını aktarır; düşman tehlikesi ortadan kalktıktan sonra normal yaşantılarına döndüklerini ve haydutlukla geçindiklerini yazar (Ind. 40.5) (Cilt 1, s. 34). Tacitus da Annales'te benzer bir tabloyu çizer: MS 59'da Roma generali Corbulo Armenia'da Artaxata ve Tigranokert gibi bölgeleri ele geçirip yoluna çıkan yerel unsurlara şiddet uygularken, yerel halk köylerini boşaltarak dağların yüksek kesimlerine ve mağaralara sığınmış, Roma ordusu bu mağaraları ateşe vermiştir. Tacitus'un deyimiyle "haydutluk" yapan Mardiler de benzer bir kadere maruz kalmış; anlatıma göre Mardi kavmi Armenia'da bazı alanları kontrol ediyordu (14.23.3) (Cilt 1, s. 48).