Memlükler

Memlûkên (Memlûk) dewleteke ku li Misirê û Şamê li dû şanda Eyûbî desthilatdar bû; piştî mirina sultanê dawî yê Eyûbê es-Salih Necmeddîn Eyûbek desthilatdariya Memlûkê derbas kir (Til 2, rûp. 78). Ibn Haldun jî behsa nakokiyên hundir ên şanda Eyyûb û di encamê de dema ku dewleta wan bi lawazî derbasî Memlûm bû (Tîl 2, rûpa 79). Ji aliyê dîrokî ya kurdan ve dema Memluk, demeke dewlemend a ji aliyê edebîyatên coğrafiyê û dîrokê ve, ku hem hebûna leşkerî-siyasî ya Kurdan li Misirê û Bilad li Şamê bi berfirehî tomar kiriye (Til 2, rûp. 78; Tîl 2, rûpa 81). ## Destpêkirina xizmeta kurdan Li gor çavkaniyan, piştî dagirkeriya Mogul li Bexda, kurdan careke din rêya Misirê bi dest xistin; hin çavkaniyên dîyar dikin ku Mîr Behauddin Yakub eş-Şehrezorî, ku bi navê Mîrî yê kurdan tê naskirin, bi hezaran xizmên xwe û eşîra xwe ya bi hêjmaran hatiye texmînkirin, çû Şamê û piştî vê yekê di xizmeta Bahrî Meml de ket (Bild 2, p. 78). Di dema ku Şam ji dagirkeriyên Mughlê re ketibû binçavkirinê, Kurdan ji bo dagirkeriya Mughl û êrîşên Xaçliyan roleke mezin lîstiq kir. ## Li ser Artêşa Mughlû û Rêveberiya wê, di çarçoveya nirxandinên rêveberî û leşkerî de ji nivîskarên dema Memlûkê yên Kurdan ve, di bin desthilatdariya mîrên Kurdan de 20 hezar kes hebûn û di heman demê de beşek ji artêşa Memlûkê pêk anîn (Til 2, p. 45). Kalkaşendî herwiha diyar kir ku rêberên eşîrên Kurd di nav welatparêz û walîtiyan de xwedî ciheke baş in (Til 2, s. 110). Makrizî de Bilad li Şamê di 4. / m. de navên hinek Kurdan dide ku di sedsala 10'an de di cih û karên bilind de hatine kirin (Tîl 2, s.. 72). Tê diyarkirin ku el-Maştub di nav dewletê de xwedî bandoreke xurt e û ji ber wê bandorê li pêş Kurdan a Xakariya bû; ji ber vê bandorî di 625 / m. 1218 de piştî mirina el-Melik el-Adîl planê darbeyê li dijî el-Melek el-Kamilê kir ku li ser Misirê bû û el- Melik el -Kamil mecbûr bû ku biçe Yemenê û piştre bi alîkariya birayê xwe el-melik elMuazzam Îsa ji Şamê derbasî Misrê bû (Bild 2, p. 80). ## Li gorî El-Umerî wek nimûneyek ji rêbazên rêveberiyê, sultanê Memlûk Kalevûn, ku ji amadekariyên serhildana Kurdan a girêdayî Şêx Îzeddîn re agahdar bû, bi rêya hevserokê xwe Tenkizê li Şamê kargeha Adeviyyeyê girt. ## Di wêjeya Demkî ya Kurdî de, pirtûkên cografî yên ku di dema Demkî de hatine nivîsandin, gelek agahî di derbarê xwezayê, çiyayên Kurdistanê, çem, kûr, vîn û heremên herêmên ku Kurdan dijîn de hene; ev wêje jî bandora avahiyên cografîk li ser rêxistinên civakî û aborî yên Kurdan nîqaş kir (Bild 2, p. 81). Her wiha Ebûl-Fîda, ji ber ku herî zêde sînorên ji bo Cezîreyê hatine avakirin, Ebûel-Fîdayê ye. Ew bajarên herêmê bi çavdêriya Dîcle û Firatê nirxand. Nivîskarên Çavkaniyê, wek ez-Zahîriyê, ku ji berpirsên dewleta Memlukê ye, ji nivîskarê wêje û wêjeya dîrokî ya wê demê ye ku behsa kurdên wê demê dike (Bild 2, p. 45). Ebû-Fîda, ji şêniyên Eyyubî ye û ji nifûsa Tayyûddîn Omerê yê Hema ye, ew jî ji rewşenbîrên herî zêde di wê demê de ye (Bilt 2, p.35)