İbn Cübeyr

İbn Cübeyr (Ebü'l-Hasen Muhammed) لە سەدەی XII. ژیاوە، گەشتیار و نووسەرێکی ئەندەلوسی بووە. بە گەشتنامەکەیەوە، یەکێک بووە لە کەسایەتییە پێشەنگەکان کە بووەتە نموونە بۆ ئەدەبیاتی جوگرافیا و گەشتی ئیسلامی کە دوای خۆی نووسراون.

ژیان و کۆچی دوایی

İbn Cübeyr کە دوا قۆناغەکانی ژیانی لە میسر بەسەر بردووە، لە ساڵی 614/1217 لە ئیسکەندەرییە کۆچی دوایی کردووە (بەرگی 1، ل. 162).

گەشتنامەکەی

بەناوبانگترین بەرهەمی، گەشتنامەکەیەتی کە بە ناوەکانی er-Rihle، Rihletü İbn Cübeyr یان Rihletü'l-Kinânî ناسراوە. ئەم بەرهەمە، بە یەکێک لە جوانترین نموونەکانی جۆرەکەی دادەنرێت و بووەتە نموونە بۆ ژمارەیەکی زۆر گەشتنامە کە دوای خۆی نووسراون. گەشتیار و نووسەران وەک İbn Battûta لە سەرووی هەموویانەوە، Şerîşî، Abderî و Makrîzî، دوودڵ نەبوون لە وەرگرتنی چەندین لاپەڕە لە İbn Cübeyr (بەرگی 1، ل. 162).

گرنگیی بەرهەمەکە

İbn Cübeyr گەشتەکەی ڕۆژ بە ڕۆژ تۆمار کردووە و وڵات و شارەکانی کە پێیاندا تێپەڕیوە، لەگەڵ کۆمەڵگە مرۆییەکانی دانیشتووی ئەو شوێنانە، خستوویەتییە ڕوو، و هەڵبژاردووە تێبینییەکانی بە شێوازێکی زیندوو بگوازێتەوە. بەم لایەنەوە، بەرهەمەکەی سەرچاوەیەکی گرنگە لە ڕووی جوگرافی، مێژوویی، کۆمەڵناسی و فۆلکلۆرییەوە. هەروەها بەرهەمەکە بەهادارە لەبەر ئەوەی گەشتە دەریاییەکانی ئەنجامدراو لە دەریای ناوەڕاست لە سەدەی XII.، کەشتییەکان، دەریاوانەکان، بەندەر و گومرگەکان بە شێوەیەکی ورد خستووەتە ڕوو (بەرگی 1، ل. 162).

بەشێکی گرنگی حیجاز، میسر، سوریا، فەلەستین و el-Cezîre کە لەسەر ڕێڕەوی گەشتی İbn Cübeyr بوون، لە ژێر دەسەڵاتی ئەییووبییەکاندا بوون، بۆیە بەرهەمەکەی لە هەمان کاتدا سەرچاوەیەکی بەنرخە بۆ مێژووی کۆمەڵایەتی ئەییووبییەکان (بەرگی 1، ل. 162).

کاریگەریی لەسەر سەرچاوەکانی دواتر

İbn Cübeyr، بۆ جوگرافیناسانی دوای خۆی بووەتە سەرچاوەیەکی سەرەکی. Himyerî، کاتێک ئینسایکلۆپیدیای جوگرافیای er-Ravżü'l-Miʿṭâr fî Ḫaberi'l-Âḳṭâr ی نووسیوە کە بەپێی ڕیزبەندی ئەلفوبێ ڕێکخراوە، لەگەڵ İdrîsî و Ebû Ubeyd el-Bekrî، سوودی لە İbn Cübeyr وەرگرتووە (بەرگی 2، ل. 46).