Makrîzî

Makrîzî (Ebû Muhammed Takıyyüddîn Ahmed b. Alî b. Abdilkâdir b. Muhammed el-Makrîzî), یەکێکە لە گرنگترین مێژوونووسانی میسر لە سەردەمی مەملوکەکاندا. لە 766/1364 لە قاهیرە لەدایکبووە و لە 845/1442 کۆچی دوایی کردووە.

ژیان و خوێندنی

بنەماڵەکەی لە گەڕەکی مەقاریزەی شاری Ba'lebekەوە کۆچیان کردووە بۆ Mısır، بۆیە خۆی بە نیسبەی Makrîzî ناسراوە. Makrîzî کە خوێندنەکەی لەلای زانایانی پێشەنگی سەردەمەکە تەواو کردووە، چەندین جار لەگەڵ İbn Haldûn کە لە 784/1382 گەیشتە Mısır، کۆبووەتەوە و بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەری لێ وەرگرتووە (Cilt 1, s. 196).

بەرهەمە سەرەکییەکانی

یەکێک لە ناسراوترین بەرهەمەکانی، es-Sülûk li-Maʿrifeti Düveli'l-Mülûk'ی نووسیوە، سەبارەت بە سوڵتانەکانی حوکمڕانی Kahire Kalesi، دوای ئەوەی قەڵاکە بووە ناوەندی دەسەڵاتی Mısır؛ هەروەها سەبارەت بە جێنشینانی Selâhaddîn-i Eyyûbî و مێژووی سوڵتانەکانی Memlük تا سەردەمی خۆی. ئەم بەرهەمە مێژووی سیاسی سەردەمی Eyyûbîler بە شێوەیەکی کرۆنۆلۆژی بەپێی ساڵ و مانگ و ڕۆژ دەخاتە ڕوو؛ ئەم سەردەمەی بە شێوەیەکی زۆر لەسەر بنەمای کتێبی Müferrici'l-Kürûb'ی İbn Vâsıl نووسیوە. İbn Tağrîberdî زیادەیەکی بە ناوی Havâdisü'd-Dühûr بۆ کتێبەکە نووسیوە. بەرهەمێکی تری سەرەکی، el-Mevâʿiz ve'l-İʿtibâr چەندین چاپی هەیە، و دوایین جار لەلایەن Eymen Fuâd Seyyidەوە بە شێوەیەکی ڕەخنەیی بڵاوکراوەتەوە، بە پشتبەستن بە یەکەم نووسراوی دەستنووسی نووسەر کە زیادکردن و سڕینەوە و تێبینییەکانی تێدایە (Cilt 1, s. 197).

بەکارهێنانی سەرچاوەکان

Makrîzî، مێژوونووسێکە کە بە شێوەیەکی چڕوپڕ سوودی لە سەرچاوەکانی پێش خۆی وەرگرتووە. لە کتێبی el-Muyâvamât'ی Kâdî el-Fâzıl، کە بە el-Müteceddîdât'یش ناسراوە و نەگەیشتووەتە دەستمان، کە تێیدا کارەکانی Mısır dîvanەکانی و گەشەسەندنە ئابوورییەکانی بە شێوەی ڕۆژانە تۆمار کردووە، Makrîzî لەگەڵ İbn Hallikân بڕێکی زۆر گواستنەوەی کردووە (Cilt 1, s. 157). هەروەها لە گەشتنامەکەی İbn Cübeyr کە بە یەکێک لە جوانترین نموونەکانی جۆرەکەی دادەنرێت، لەگەڵ گەشتیار و نووسەرانی تر وەک İbn Battûta، Şerîşî و 'Abderî، چەندین لاپەڕەی لێ وەرگرتووە (Cilt 1, s. 162).