Zengîler

زانجییەکان خانەوادەی ئەتابێگن کە لە سەدەی ١٢ دا لە مۆسل و حەلێپدا دەسەڵاتدار بوون و ڕۆڵێکی دیاریکەریان لە سەرهەڵدانی بنەماڵەی ئەیوبیان هەبووە؛ لە سەرچاوەکاندا ساڵانی فەرمانڕەوایی ئیمەددین زانجی کە دامەزرێنەری خانەوادە بووە بە ٥٢١-٥٤١/م ١١٢٦-١١١٤٦ (جلد ٢، سە. ٧٣). لە ڕووی مێژووی کوردەوە سەردەمی زانجی سەردەمی بەرزبوونەوەی بنەماڵە ئەیوبییەکان لە دەسەڵاتی دەوڵەتدا، سەردەمی تۆمارکردنی خێڵەکانی کورد و گەشەکردنی مێژوونەرانی گەورە وەک بنەمای ئیبنیعسیر (جلدی ٢،سە.٧٣؛جلد ١، سە . 165). ## پەیوەندییەکان لەگەڵ خێزانی ئەیوبی مێژوونووسان باس لە گواستنەوەی خێزانی ئەیوبی کە ئەیوب و ئەسەدووددین شیروخ نوێنەرایەتی دەکەن لە ناوچەی دیڤین لە سنووری ئازەربایجانەوە بۆ تیکریت لە عێراق دەکەن، جێگەی شادی کە پارێزگارییەتی لە تیکریتی بوو، بە باوکی سەڵاحەدین وەرگرتووە و پاش مردنی ئەو نازناوی ئەلمیلیک ئەلئەفدال نەجمەدین وەرگرتوە (کلتی ٢، لاپەڕە ٧٣). لە ساڵی ١١٣٩ دا ئیمەدەددین زەنگی وەک میر بۆ بەئەڵبەک نێردراوە (کلتی ٢، سە. ٧٣). ئیمەددینزەنگی لە ساڵی ٥٢٦/م. ١١۳٢ دا لە شەڕێکدا لە دژی خەلیفەی عەباسی بەعسی بەعس-موسەرشیدبڵڵڵا تێکشکێنراوە (کولتی ٢, سە.٧٣). سوڵتان سەڵاحەدین دوای کۆچی دوایی (٥٦٩/م) ی (نورەدین زەنگی) لە ساڵی ١١٧٤ دا دەسەڵاتی فعیلی لە میسر داگیرکرد و کاریگەری خۆی فراوانکرد و ئامانجی داگیرکردنی ئەو خاکانەی لە زەنگی مانەوە بوون (جلد ٢، پەڕە ٧٤). دەسەڵاتی زەنگینی زەنگی لە جوگرافیای کوردیشدا بە چالاکییەکانی بنیاتنان لە شارەکانی کە دانیشتوانی کورد زۆرن شوێنکەوتوویەتی: لە شاری ئامید (دیاربێقیر) قەڵایەکی دروستکراوە کە لەلایەن مەلیک سالح مەحمود کوڕی نورەدین زەنگین دروستکراوە (کلتی ٢، پەڕەی ٩٨). عەبدوڵعەسیر، کە لە سەردەمی زەنگی و ئیعوبی دا باسی عەبدولعەسر کرد کە قەڵا و دیوارەکانی لە نزیک موسڵ بووە. لە سەردەمی مەعەددین زەنگیدا ئەرکێکی گرنگ لە بیرووکراسی وەرگرتووە؛ براکەی مەجەددین لە بیڕۆوکراستی زەنگدا کاری کردووە، بەرهەمی گرنگ لە بواری حەدیس و لێکدانەوەیدا نووسیوە (جلد ١، لاپەڕە ١٦٥). ## لە سەرچاوەکاندا یەکێک لە سەرچاوەکانی مێژوویی سەردەمە کە ناوی "نوریە و سەلاحییە"ی عەبو شامی "زەنجییەکان"ە (بەشی ١، ١٧٨). هەروەها لە کۆلێکسیۆنی نامەکانی "کادی الفازیل"دا نامە نووسراوە کە سلطان سەلەحەدین لە سەرەتادا نامە و فەرمانەکانی ناردووە بۆ فەرمانڕەوا و فەرمانڕەوایی "نورەدین زەنجی" (بەشى ١، ١٥٧).