Bedirhan

Bedirhanlar (Bedirhaniler)، بنەماڵەیەکی مێری کوردی بوون کە ناوەندەکەیان Cizre-Botan بوو، ناسراوترین ئەندامی بنەماڵەکە، Bedirhan Bey بوو، کە یەکێک بوو لە مێرە دیارەکانی کورد لە 19. yüzyıl. بنەماڵەکە، تەنانەت دوای دوورخستنەوەش، شوێنەواری خۆی پاراست و لە قۆناغی کۆتایی Osmanlı تا ساڵانی I. Dünya Savaşı و Mütareke، چالاکیی سیاسی و کلتووری ئەنجامداوە.

میرنشینی و هەڵوەشاندنەوە

Bedirhan Bey، لە قۆناغی جێبەجێکردنی Tanzimat دا، وەک Cizre-Botan Mîri هێزی خۆی نیشاندا؛ لە هەمان قۆناغدا وەک Cizre mütesellimi لە بەڵگەنامەکانی Osmanlı دا تۆمار کراوە (Cilt 3, s. 78; Cilt 3, s. 75). لەم ساڵانەدا Nasturiler، کە هۆزی Tiyari یشیان تێدابوو، تووشی تووڕەیی Bedirhan Bey بوون؛ بەڵگەنامەکانی پەیوەست بە ململانێکانی نێوان Bedirhan و Nasturiler، کە بۆ باڵیۆزانی Osmanlı نێردراون، لە ئەرشیڤدا هەن (Cilt 3, s. 78; Cilt 3, s. 59).

هێزی بنەماڵەکە، بە ناوەندگەرایی Osmanlı کۆتایی هات. دوای ئەو پرۆسەیەی کە لە ئەدەبیاتدا پێی دەوترێت "یەکەم ناوەندگەرایی" و لە 1830'larda دەستی پێکرد، میرنشینی Botan لە ناوەڕاستی 1840'lar دا ڕووخا، دوای هەڵوەشاندنەوەی دوایین میرنشینی کورد، Osmanlı Devleti لە 1846 دا Kürdistan Eyaleti ی دامەزراند (Cilt 3, s. 57). لە سەرچاوەیەکدا سەبارەت بەم پرۆسەیە، باس لەوە دەکرێت کە بەهۆی دوودڵی کورد لە قبوڵکردنی پێشنیارەکانی Osmanlı، لە 1845 دا Müşir Osman Paşa بە هێزێکی گەورەوە بۆ Kürdistan نێردرا و دژی Bedir Han، کە سەرۆکی یەکەمیان بوو، دەستی بە جووڵە کرد (Cilt 4, s. 90). لەو فەرمانانەی کە دوای دوورخستنەوە گەیشتوونەتە Meclis-i Mahsus، باس لە Osman و Hasan Beyler لە Bedirhan Paşazadeler دەکرێت، ئەمەش نیشان دەدات کە بنەماڵەکە لەو ناوچانەشدا کە نیشتەجێ کراون، دەتوانرێت شوێنەواریان بەدوادا بگەڕێندرێت (Cilt 3, s. 77).

شوێنەواری لە ئەرشیڤەکاندا

لە ئەرشیڤەکانی Osmanlı دا، بە گەڕان بە وشەی سەرەکی "Bedirhan Bey"، دەتوانرێت زانیاری دەوڵەمەند دەربارەی مێژووی کورد بەدەست بهێنرێت؛ بە گەڕانێکی تاک بە ناوی وەک "Bedirhan Bey" و "Musa Bey"، دەکرێت دەستڕاگەیشتن بە هەزاران بەڵگەنامە بکرێت (Cilt 3, s. 75).

چالاکییە سیاسییەکان

لە ساڵانی I. Dünya Savaşı دا، ئەندامانی بنەماڵەکە لە چالاکییەکی سیاسی چڕدا بوون. تەلەگرامە نهێنییەکان کە بۆ Dâhiliye Nezareti نێردراون سەبارەت بە چالاکییەکانی Abdürrezzak Bedirhan لە ناوچەکە و پەیوەندییەکانی هەندێک هۆز لەگەڵ Bedirhaniler، لە ئەرشیڤدا تۆمارکراون (Cilt 3, s. 129). لە سەردەمی Mütareke و Paris Barış Konferansı دا، چاوپێکەوتنەکانی Musul Mahkeme Aza Mülazımı Faik لە Bedirhaniler لەگەڵ هۆزەکانی Şemdinan، Gevar و Çölemerik تۆمار کراون (Cilt 3, s. 132)؛ کۆبوونەوەیەک کە Cemilpaşazâde Ekrem Bey لەگەڵ Süleymaniyeli Faik Bey (Bedirhan) لە Diyarbekir Kürt Kulübü ڕێکیخستبوو، لەگەڵ پرسی Malatya Mutasarrıfı Halil Bedirhan، لە بەڵگەنامەکانی ئەو سەردەمەدا ڕەنگی داوەتەوە (Cilt 3, s. 134)؛ هەروەها لە بەڵگەنامەکاندا هاتووە کە یەکێک لە Bedirhaniler لەگەڵ ئەو کەسەدا بووە کە لە سنووری Mardin Livası دا پروپاگەندەی بۆ دامەزراندنی Kürdistan کردووە (Cilt 3, s. 133).

ڕۆژنامەگەری و بیرکردنەوە

شوێنی بنەماڵەکە لە ژیانی ڕۆژنامەگەری و بیرکردنەوەی کوردیدا لە سەرچاوەکاندا دیارە. سەختییەکانی Abdurrahman Bedirhan لە پرۆسەی دەرکردنی Kürdistan gazetesini لە Osmanlı gazetesinde بڵاوکراوەتەوە (Cilt 4, s. 226)؛ Kamran Ali Bedirhan یش لە İctihad دا وتارەکانی لەسەر سامانە سروشتییەکانی Kürdistan و لێکۆڵینەوە کوردییەکان لە ئەدەبیاتی Batı دا نووسیوە (Cilt 4, s. 217).