Hezbânî

Hezbânî, di dîroka Kurd a Serdema Navîn de navê wê gelek caran derbas dibe, eşîreke Kurd a girîng e ku mîrîtiya xwe damezrandiye. Eşîret, hem bi xanedanên mezin ên li Mezopotamyaya Bakur re tê bibîranîn hem jî bi perwerdekirina dewletmedarên pêşeng ên serdema Eyyûbîyan balê dikişîne.

Di Nav Eşîretan De

Hezbânî, wekî yek ji eşîretên Kurd ên girîng tê qeydkirin ku li erdnîgariya ku Mervânîyên di navbera salên 983-1085 de li Mezopotamyaya Bakur serdest bûn, cih digirt. Li vê erdnîgariya fireh a ku Mervânîyan serdest bûn, di Serdema Navîn de wekî Zevezân (Zozan) dihat binavkirin; sînorên wê ji başûrê Musulê dest pê dikirin heta sînorê Ahlâtê, li rojhilat heta bajarê Selmâs ê Azerbaycanê, li rojava jî heta Diyarbekirê dirêj dibûn; digel eşîretên din ên girîng ên Kurd ên wekî Humeydî, Lârî, Mihrânî, Hakkârî, Buxtî, Beşnevî, Çûpî û Millî, Hezbânî jî tê bibîranîn (Cilt 1, r. 129).

Serdema Mîrîtiyan

Tê qeydkirin ku di serdema Buveyhîyan de (h. 334-447 / m. 946-1055) Kurdan mîrîtî û dewletok ava kirin û van avahiyan di serdema Selçukîyan de (h. 447-590 / m. 1055-1195) û heta dawiya xelîfetiya Abbâsîyan hebûna xwe domandin. Di nav van avahiyên îdarî de yên herî girîng wekî Mîrîtiyên Ayşanî, Hasneveyhî, Anazî, Hezbânî, Lorê Mezin û Lorê Biçûk tên rêzkirin (Cilt 2, r. 57). Bi vî awayî, Hezbânî wekî yek ji mîrîtiyên girîng ên ku di erdnîgariya Kurd a Serdema Navîn de derketine pêş, tê bibîranîn.

Di Serdema Eyyûbîyan De

Navê Hezbânî, di serdema Eyyûbîyan de jî derdikeve pêş. Nûnerê Siltanê Eyyûbî el-Melikü's-Sâlih û fermandarê artêşê Hüsâmeddîn el-Hezbânî, yek ji kesayetiyên girîng ên serdemê bû (Cilt 1, r. 172). Bandora wî ya siyasî ew qas xurt bû ku dikaribû bûyerên serdemê bi rê ve bibe; mînak, matematîkzan û endezyarê Misrî Alemüddîn Kayser, piştî ku têkiliyên wî bi Hüsâmeddîn el-Hezbânî re xirab bûn û li ser giliya Hüsâmeddîn ji siltanê nû yê Eyyûbî Tûrânşâh re, di sala 647/1250 de ji serokatiya Dîvânü'n-Nazar hatibû dûrxistin (Cilt 1, r. 172).

Dîroknas İbn Vâsıl, di sala 642/1244 de li Qahîreyê ku çûbû wir, ji aliyê Hüsâmeddîn el-Hezbânî ve hatibû pêşwazîkirin û bi wî re dostaniyeke demdirêj damezrandibû (Cilt 1, r. 186). Bi saya vê nêzîkbûnê, İbn Vâsıl, wekî hevalê nêzîk ê Hüsâmeddîn el-Hezbânî, derfet dît ku bûyerên serdema Eyyûbîyan ji nêz ve bişopîne (Cilt 1, r. 186).