Kâdî el-Fâzıl

Kâdî el-Fâzıl (ö. 596/1200), nivîskar, dewletmedar û zanyar e ku yek ji burokrat û entelektuelên herî bibandor ên serdema hikumdarê Eyyûbî Selâhaddîn bû.

Bandora Siyasî û Kariyera Wî

Cihê wî li cem Selâhaddîn gelekî xurt bû; heta kesên ku wê bibin serokên dîwanên din jî li gorî tercîhên wî dihatin tayînkirin. Ev rewş, ji bo nîşandana bandora el-Kâdî ya di rêveberiya sultan de, hêjayî balê ye (Cilt 1, s. 156). Ji 585 heta 586 (1189-90) li Mısırê ma da ku rêveberiya darayî kontrol bike û artêş û fîloyê ji nû ve rêk bixe; paşê vegeriya Suriye. el-Kâdî ku heta mirina Selâhaddîn di sala 1193an de li cem wî ma, dema ku bi wezîrê kurê sultan ê cîgir, el-Melikü'l-Efdal, Ziyâeddîn İbnü'l-Esîr re li hev nekir, vegeriya Kâhireyê. Li vir, wî katibiya kurê din ê Selâhaddîn, el-Melikü'l-Azîz, girt ser xwe û heta sala 596/1200, dema ku mir, ev peywir domand (Cilt 1, s. 156).

Beşdariyên Zanistî û Çandî

Beşdariyên wî yên di warê zanistî û çandî de jî bi qasî bandora wî ya siyasî diyarker bûne. Li Mısırê medreseyek bi navê xwe ava kir ku fîqha du mezheban bi hev re dihat xwendin; di vê medreseyê de, pirtûkxaneyek ji sed hezar cildî ava kir ku piraniya wê ji serdema Fâtımî mîras mabû (Cilt 1, s. 156).

Berhem û Nameyên Wî

Kâdî el-Fâzıl, nivîskarê yek ji çavkaniyên herî girîng ên destpêkê ye ji bo dîroka serdema Selâhaddîn. Nameyên wî, ji aliyê dîroka siyasî û çandî ya serdemê ve, di serê çavkaniyên destpêkê de cih digirin; di nav van nameyan de nameyên Selâhaddîn ên ji hikumdar û mîran re, bi taybetî Nûreddîn Zengî, nameyên derbarê fetihan de, nameyên bi zanyaran re, nameyên sersaxiyê û nameyên ku el-Kâdî tê de nêrînên xwe yên li ser mijarên taybetî anî ziman hene (Cilt 1, s. 157). Her çend berhema wî ya bi navê el-Muyâvamât, ku bi navê el-Müteceddîdât jî tê zanîn û tê de kiryarên xwe yên di dîwanên Mısırê de û pêşketinên aborî wekî rojnivîsk tomar kiribû, negihîştiye roja me, lê İbn Hallikân û Makrîzî ji vê berhemê gelek vegotin kirine (Cilt 1, s. 157). Ev berhem, bi taybetî ji bo serdemên destpêkê yên serweriya Selâhaddîn li Mısırê, gelekî bi qîmet e (Cilt 1, s. 203).

Cihê Wî di Nav Çavkaniyên Serdemê de

Berhemên Kâdî el-Fâzıl, ligel berhemên İbnü'l-Esîr, Bahâeddîn b. Şeddâd, İmâdüddîn el-İsfahânî û İbn Ebî Tayyi yên ku hemdemên Selâhaddîn bûn, di serê çavkaniyên bingehîn ên serdema Selâhaddîn de cih digirin (Cilt 1, s. 202). Bi rastî, dîroknasê serdemên paşîn 'Aynî jî dema ku serdema Eyyûbîyan dinirxand, ji berhemên Kâdî el-Fâzıl, İmâdüddîn el-İsfahanî, İbn Şeddâd, İbnü'l-Esîr û Ebû Şâme sûd wergirtiye (Cilt 1, s. 201).