Yurtluk-Ocaklık

Yurtluk-Ocaklık, di Dewleta Osmanî de statuya rêveberiyê ye ku li ser esasê berdewamî (bervech-i te'bîd) li ser hin alayan di dema dagirkeriyê de li hemberî xizmet û îbadetên xwe li ser berpirsên herêmî tê kirin. Di termê dîvanê de di dema xwe de, ji van alayan re "xêrxwarî û çaksazî" hatibû gotin û lîder û hakimên Kurdistanê ji vê qelî bêne hesibandin (Cilt 3, s. 19). Li gorî tomarên, li destê van lîdeyan padîşahî biratên hebûn û bi awayekî heywanî lîser û nasbî qebûl nekirbûn (Cild 3, s.) Ev statû di dîroka Kurdan de yek ji têgehên sereke ye, ji ber ku di rêza Osmanî de statuyên Kurdan di çarçoveya hiqûqî ya xweseriya xwe de pêk anîn (Tilt 3, s. 49; Tilt 4, s. 19). Li ser vê rewşê di pirtûkên Rûsan de tê dîtin ku di dema ku li ser mirina Mehmed Bey, birayê tirkî yê li Birecikê, li ser birayê wî yê li serî hilgirtî, ji birayê xwe yê bi navê Xelîl Bey re hatîye şandin. 51). ## Di belgeyan de Mînakên Îmadîyayê wek alaya Îmadîyê hatiye destnîşankirin. Li ser bav û kalên xwe, li ser yurt û îjaqê, ji nifşên din ve dîyar bû, ku dîwanên Kurdistanî bi şêweyên xwe hatine parastin û bi vî awayî ji sed salan ve li ser cîhên wan bi statûya yurt û êjaqî rêveber bûn. Di daxwaza Mehmûd Paşa ya di sala 1718'an de ku di dema Bayezidê de bû, diyar kir ku dema ku Bayezdê "ji serî ve ji bo yurt û ceqçîbûnê" dihat parastin, ew bi dayîna wî ji bo kesekî din bû. Ev belge nîşan didin ku çawa mafê yurt-ceqçiyetê ji aliyê malbatên bey ve tê parastin (Cilt 3, p. 51). Di dîwana 1045/1635'an de ji Şaban Beyê re hatibû dayîn, diyar bû ku cihên wek Çaldran û Sökmenabad wekî yurt-ocçâtê hatine parastin, ew cihên ku bavê xwe ji bo parastina wan hebûn û bi şaban Beyî re di serkeftina Revanê de alîkariya Hûmanê ya Artêşê kir (Tilpa 3, s. 49). Di vê çarçoveyê de, li gor îtîfaqê, di dema Selimê I de, îtîtîfaq wekî bersiva sazî ya qebûlkirina desthilatdariya Osmanî ya îmîrên Kurd bi siyaseta "îstîmalet" (îtîfaqa li ser razîbûnê) û bi sîstema Yurtluk-Oçakî û Hikûmetê tê dîtin. Di çavkaniyan de lîterên lîtera İzi Tımar de agahîyên girîng ên derbarê sîstema lîtereya netewe û hikûmetê, ku şêweya rêveberiyê ye, hene; lê lê lêkolînên diyar dikin ku di wan qeydan de hema bêje tu serlêdan nehatiye kirin (Tilpa 3, rûp. 28). Di dîmenên îbnûlemê de jî, qeydên Diyarbekir, Mardin, Ruha û din ên Kurdistanê nîşan didin ku li bendek, nahiye û gundên wan tevlîheviyên tirm û zeametê hatine kirin, cihê gelê Kurdistanê di rêbaza aboriya Osmanî û parastina erdê de ronî dide (Bild 3, p. 45).