Heyderan

Heyderan (Haydaranlı, Haydaranlı), yek ji eşîrên mezin ên Kurd ên li ser sînorê Osmanî-Îranê, bi taybetî li derdora parêzgeha Wanê dijî. Di raporên dema Ebdulhamîd de, eşîreta Heydaran a li herêma Osmanî-Îranê; Sebîki, Semîsî, Celali, Hemedanî, Zîlanî û Mifriyê, di nav mijarên ku hatine belge kirin de têne gotin. Mehmed Hurşid Paşa jî di Seyahatnâme-i Hudud de, di hejmara eşîrên mezin ên Kurd ên herêmê de, agahîyên serbixwe yên li ser eşîr û destên Heyderanê radigihîne (Vulûma 4, rûp. 78). Tevgerên Berpirsê Sedsalê Zekî Beg tevgera eşîreta di navbera her du împaratorîyan de bi bûyerên berbiçav têne qeydkirin: Pênc sed malbatên ji eşîrên Kurdên Heydaran li Îranê hatin û li aliyê Mûşê bicih bûn; îstifaqa hikûmeta Îranê ya vegera van malbatê koçber bûye pirsgirêka siyasî di navbera du hikûmetan de (Kolîkasyon: Zekîbeg, Kurd û dîroka Kurdistanê, PDF p. 213). H. 1236 / m. Di destpêka sala 1821'an de hêzên Îranê bi Toprakkale û Bayezidê dagir kirin, hêzên din ên Îranê jî heta Diyarbekirê şandina eşîreta Heydaranlı û dagirkirina Bitlisê kirin (Kolleksyon: Zekî Beg, Kurd û Kurdistan, PDF p. 214). Li gor Salnamêya Wanê ya Vîlayetê li Alayên Hamidiyeyê, di çarçoveya Alayê Hamidiyeyan de li Bargirî de ji eşîra Haydaranlı de 13'ê û 14'ê eşîran pêk tên û li Ercişê ji eşîrên Adamanlı û Haydarenlı de 20'ê yekîn û 25'ê duyemîn eşîr hatine avakirin (Cilt 4, p. 305). Salname, ji fermandarê her komîteyê heta sekreterê komîteyan û karmendên wan jî dide; ev qeydan giraniya wê di rêxistina leşkerî ya serdemê de nîşan didin (Til 4, p. 305). ## Serokê Eşîreta Cîh Husên Paşa Di arşîva Osmanî de jî qeydên li ser rêveberiya eşîreta li ser asta kesê hene: Di nav belgeyên Qelemê Emniyetê ya ku di sala 1913'an de hate damezirandin de nivîsên derbarê tedbîrên li dijî serokê eşîrên Heydaran Cîha Husên Pasha (Tîl 3, p. 135) hene. Di heman fondê de belgeyên derbarê peywendiyên Ermenî-Kurdî û van û Bitlîsê yên li Mûşê û Norşînê de jî hene; ev çarçove nîşan dide ku eşîrî li ser hevsengiyên herêmî yên li pêş Şerê Cîhanî yê Yekemîn hate şopandin (Cilt 3, p. 135). Ev dîmen nîşan dide ku civakên bi heman navê dikarin li herêmên cuda hebin.